Từ điển Phật học dễ hiểu
Mỗi mục giải nghĩa cực ngắn, không thuật ngữ — dành cho người mới.
- Chánh niệm Pāli: sati
- Sự chú tâm tỉnh thức, biết rõ những gì đang diễn ra trong thân, tâm và hoàn cảnh ở hiện tại, một cách không phán xét.
-
Một yếu tố của Bát Chánh Đạo. Chánh niệm có thể thực tập mọi lúc: khi thở, khi ăn, khi đi, khi lắng nghe. Xem bài: Thiền là gì?
- Xem thêm: Thiền , Định
- Duyên khởi Pāli: paṭiccasamuppāda
- Mọi sự vật, hiện tượng đều sinh khởi và tồn tại nhờ vào các điều kiện (duyên); cái này có nên cái kia có.
-
Nguyên lý nền tảng giải thích vì sao không có gì tồn tại độc lập, tách biệt. Hiểu duyên khởi giúp ta thấy sự liên hệ giữa mình và thế giới, từ đó sống bao dung và bớt cố chấp hơn.
- Xem thêm: Vô ngã , Nghiệp
- Nghiệp Pāli: kamma · Skt: karma
- Hành động có chủ ý (qua thân, khẩu, ý) và kết quả mà nó tạo ra; ta chịu trách nhiệm với việc mình làm.
-
Nghiệp không phải định mệnh hay sự trừng phạt từ kiếp trước. Nó là quy luật nhân quả của hành động: gieo nhân lành thường gặt quả lành. Hiểu nghiệp là để sống có trách nhiệm hơn trong hiện tại, không phải để mặc cảm hay đổ lỗi.
- Xem thêm: Duyên khởi
- Từ bi
- "Từ" là lòng mong muốn đem lại an vui cho người khác; "bi" là lòng muốn làm vơi bớt khổ đau của họ.
-
Từ bi bắt đầu từ chính mình: biết đối xử dịu dàng với bản thân, rồi mở rộng tới người thân, người dưng, và cả người khó thương. Đây là nền tảng đạo đức song hành cùng trí tuệ trong đạo Phật.
- Xem thêm: Chánh niệm
- Vô ngã Pāli: anatta
- Không có một "cái tôi" cố định, tách biệt và bất biến; mọi thứ tồn tại nhờ điều kiện và liên hệ với nhau.
-
Cũng thuộc Tam Pháp Ấn. Vô ngã không phủ nhận sự tồn tại của bạn, mà chỉ ra rằng "cái tôi" không phải một thực thể cố định, mà là một dòng thay đổi liên tục phụ thuộc vào nhiều điều kiện.
- Xem thêm: Vô thường , Duyên khởi
- Vô thường Pāli: anicca
- Mọi sự vật, cảm xúc và hoàn cảnh đều luôn thay đổi, không đứng yên mãi mãi.
-
Là một trong Tam Pháp Ấn (ba dấu ấn xác định Chánh pháp). Hiểu vô thường giúp ta bớt bám chấp và trân trọng hiện tại. Xem bài chi tiết: Vô thường là gì?
- Xem thêm: Vô ngã , Khổ