Từ điển Phật học dễ hiểu

Đức Phật của cõi Cực Lạc phương Tây, tiếp dẫn người niệm danh hiệu Ngài về Tịnh độ; nghĩa là "Vô Lượng Quang, Vô Lượng Thọ".

Vị vua Ấn Độ cổ đại đã chuyển sang ủng hộ Phật giáo và giúp truyền bá đạo Phật ra nhiều vùng đất.

Một bậc thầy Ấn Độ sang Tây Tạng giúp chấn chỉnh và phục hưng Phật pháp, để lại dòng truyền thừa ảnh hưởng sâu rộng.

Đại sư Phật giáo Ấn Độ thế kỷ 11 sang Tây Tạng chấn hưng Phật pháp, đặt nền cho dòng Kadam và truyền thống Lamrim.

Bậc thánh đã đoạn sạch phiền não, chấm dứt luân hồi, đạt giải thoát hoàn toàn.

Vị thầy dạy thiền định mà Thái tử Tất Đạt Đa tìm đến học đầu tiên sau khi rời hoàng cung.

Thức thứ tám, "kho chứa" lưu giữ mọi hạt giống nghiệp và kinh nghiệm qua các đời.

Bậc Bất lai — không còn tái sinh vào cõi dục, sẽ giải thoát ở cõi trời cao.

Một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng là người có khả năng thấy rõ thông suốt, được tôn xưng đứng đầu về thiên nhãn.

Em họ và thị giả thân cận của Đức Phật, nổi tiếng nhớ nhiều nghe rộng; chính ngài đọc lại kinh khi kết tập lần đầu.

Vị La Hán có đôi lông mày dài, một trong Thập bát La Hán thường được tạc thờ trong chùa.

Địa ngục Vô Gián, tầng khổ nhất, nơi tội nhân tạo ngũ nghịch chịu khổ liên tục không gián đoạn.

Một tên gọi khác của thức thứ tám (đôi khi chỉ thức thứ bảy), với nghĩa là thức nắm giữ thân căn và chủng tử.

Tên gọi chung cho những bộ kinh xưa nhất được lưu giữ trong kho kinh chữ Hán, ghi lại lời dạy gần với thời Đức Phật còn tại thế.

Cách giải thích nguồn gốc vạn pháp theo Duy thức: mọi hiện tượng đều khởi sinh từ những hạt giống được cất chứa trong thức A-lại-da.

Loài chúng sinh có phước báu nhưng nhiều sân hận, ganh ghét, hay tranh đấu.

Tạng thứ ba trong ba tạng kinh điển, chuyên phân tích chi tiết và hệ thống các pháp tâm và pháp sắc.

Vị thầy mẫu mực hướng dẫn người mới tu về nghi thức, oai nghi và phép tắc tu hành đúng đắn.

Câu thành ngữ chỉ luật nhân quả trong đời sống: gây nhân xấu sẽ nhận lấy hậu quả tương xứng.

Một loại phiền não gốc thuộc về nhận thức, tức những quan điểm sai lầm khiến người ta hiểu lệch về bản thân và thế giới.

Người bạn xấu, dẫn dắt ta vào tà kiến và việc bất thiện.

Tham ái, khát khao — sự thèm muốn níu giữ điều dễ chịu và xua đẩy điều khó chịu; nguyên nhân chính của khổ.

Mức độ tập trung sâu và vững khi tâm hoàn toàn an trú vào đối tượng thiền.

Ba tháng mùa mưa Tăng Ni ở yên một chỗ để chuyên tu, tránh đi lại làm tổn hại côn trùng.

Trạng thái thân tâm bình an và hạnh phúc nhẹ nhàng, đến từ buông bỏ và chánh niệm.

Trạng thái tâm bình thản, thong dong, không bị hoàn cảnh chi phối hay khuấy động.

Trạng thái thân tâm lắng dịu, nhẹ nhàng khi phiền não tạm lắng trong lúc tu tập.

Tấm y mặc sát người, dùng khi làm việc và sinh hoạt thường ngày, thuộc ba y của tỳ-kheo.

Không dùng thịt cá, nuôi dưỡng lòng từ bi và giảm nghiệp sát sinh.

Nếp tu giản dị của Phật tử tại gia: giữ chay tịnh và niệm danh hiệu Phật.

Sự xác nhận chính thức của một vị thầy đối với chỗ thấu hiểu, chứng ngộ của học trò trong nhà thiền.

Sự xác nhận của một vị thầy đã giác ngộ đối với chỗ ngộ của học trò trong Thiền tông. Đây là dấu ấn truyền thừa trực tiếp giữa thầy và trò.

Một bậc cao tăng cận đại Trung Hoa nổi tiếng với lối tu chân thật, giản dị, được tôn làm tổ Tịnh độ.

Hình ảnh nội tâm của đề mục thiền hiện lên trong tâm khi định lực dần phát triển.

Phiên âm của giới bổn tỳ kheo — bảng các điều giới mà chư tăng ni tụng đọc định kỳ để giữ gìn và sách tấn việc trì giới.

Hạnh tu tập đến mức viên mãn, "đến bờ bên kia" — vượt khỏi sinh tử khổ đau.

Thành phố cổ bên sông Hằng, gần nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên.

Ba mươi bảy yếu tố hỗ trợ con đường giác ngộ, gồm tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như ý túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác chi và bát chánh đạo.

Ba mươi hai tướng quý của bậc đại nhân, trang nghiêm nơi thân Đức Phật và bậc Chuyển luân thánh vương.

Một nhóm giới luật của hàng xuất gia, thuộc loại lỗi nhẹ. Nếu phạm thì phải xả bỏ vật liên quan (với loại có vật) hoặc thành tâm sám hối thì được thanh tịnh trở lại.

Thiền sư Nhật Bản có công lớn chấn hưng thiền Lâm Tế, để lại nhiều công án và tranh thiền nổi tiếng.

Phép quán tưởng thân thể chỉ còn bộ xương trắng nhằm đối trị tâm tham luyến thân xác.

Sợi lông trắng xoáy giữa hai chân mày của Phật, phóng hào quang, là một trong ba mươi hai tướng tốt.

Một bộ luận căn bản của học phái Trung Quán do ngài Đề Bà soạn. Cùng hai bộ khác, nó làm nền cho Tam Luận tông.

Một người chú ruột của Đức Phật, thân sinh của hai nhân vật nổi bật trong Tăng đoàn.

Bảng phân loại một trăm pháp của Duy thức tông, sắp xếp mọi hiện tượng tâm lý và vật chất thành năm nhóm lớn.

Một vị Thiền sư đời Đường có công lớn trong việc đặt ra nề nếp sinh hoạt cho tùng lâm thiền viện, nổi tiếng với tinh thần tự lao động.

Thiền sư đời Đường lập ra thanh quy cho thiền môn, nêu phương châm tự lao động để nuôi đạo.

Lễ lạy kết hợp sám hối, ăn năn lỗi lầm và phát nguyện chừa bỏ.

Tánh giác ngộ vốn sẵn có nơi mỗi chúng sinh ngay từ đầu, theo cách trình bày của luận Đại thừa Khởi tín.

'Khuôn mặt thật xưa nay' — bản tâm chân thật vốn sẵn có nơi mỗi người, điều mà Thiền tông muốn ta tự nhận ra.

Tập hợp những câu chuyện kể về các kiếp trước của Đức Phật khi ngài còn tu hạnh Bồ tát.

Một vị A-la-hán trong Thập bát La Hán, là người anh thông tuệ của Châu Lợi Bàn Đặc.

Danh hiệu của một vị Lạt-ma cao cấp trong Phật giáo Tây Tạng, có vị trí quan trọng trong dòng Cách-lỗ.

Tấm gỗ hoặc kim loại treo trong chùa, được gõ lên để báo hiệu các thời điểm sinh hoạt của Tăng chúng.

Một cư sĩ tại gia đời Đường được kính trọng trong Thiền tông vì sự ngộ đạo sâu sắc. Người đời ví ông như một Duy Ma Cật của Trung Hoa.

Đền đáp ân đức đã thọ nhận, đặc biệt với cha mẹ, thầy tổ và Tam Bảo.

Chiếc lọng quý che bên trên tượng Phật hoặc pháp tòa. Nó tượng trưng cho sự tôn kính tột bậc và sự che chở của giáo pháp.

Cách gọi trang trọng dành cho ngôi điện thờ Phật uy nghiêm, trung tâm lễ bái của một ngôi chùa.

Công trình tôn thờ xá lợi Phật hoặc thánh tăng, là nơi lễ bái và chiêm ngưỡng.

Thân quả báo trang nghiêm của Phật, thành tựu nhờ vô lượng công đức.

Tám phủ định trứ danh của Bồ Tát Long Thọ, dùng để phá chấp và hiển bày con đường trung đạo của tánh không.

Con đường tám nhánh dẫn tới chấm dứt khổ: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Loại nước trong ao báu ở cõi Cực Lạc, được mô tả có tám phẩm chất tốt đẹp khiến người tiếp xúc thân tâm an lạc.

Một vị trong Thập bát La Hán, thường được gọi là Quá Giang La Hán, vị tôn giả vượt sông.

Tám vị Bồ tát lớn thường được tôn thờ chung trong truyền thống Đại thừa, mỗi vị tiêu biểu cho một hạnh nguyện.

Tám điều mà bậc đại nhân cần luôn giác ngộ và quán chiếu, được trình bày trong một bản kinh ngắn cùng tên.

Tên gọi chung cho tám cảnh giới lạnh buốt và tám cảnh giới nóng cháy, nơi chúng sinh chịu khổ nặng nề theo vũ trụ quan đạo Phật.

Tám nỗi khổ căn bản mà con người ai cũng trải qua trong đời sống, từ lúc sinh ra cho đến khi chết và những đau khổ tâm lý xen giữa.

Tám hình tượng mang ý nghĩa tốt lành trong nghệ thuật và tín ngưỡng Phật giáo, thường thấy trang trí ở chùa tháp và pháp khí.

Tám điều cung kính mà Tỳ kheo ni vâng giữ đối với chúng Tỳ kheo, theo giới luật truyền thống.

Tám hoàn cảnh khiến chúng sinh khó có duyên gặp Phật, nghe pháp và tu hành.

Trí tuệ siêu việt thấy rõ tánh không của vạn pháp; trí tuệ cao nhất trong lục độ.

Tám "ngọn gió" của cuộc đời thường thổi tâm ta nghiêng ngả: được và mất, khen và chê, vinh và nhục, sướng và khổ.

Tám đối tượng đáng kính trọng và biết ơn mà khi giúp đỡ, cúng dường hay chăm sóc họ, ta gieo được nhiều phước lành.

Tám giới người tại gia phát nguyện giữ trong một ngày một đêm để tập sống như người xuất gia.

Tên gọi khác của con đường tám nhánh đưa đến chấm dứt khổ đau, lời dạy cốt lõi của Đức Phật.

Cách phân tích tâm thức thành tám lớp trong giáo lý Duy thức, từ các giác quan bên ngoài đến lớp tâm sâu kín lưu giữ mọi dấu vết nghiệp.

Tám thức được xem là chủ thể chính của nhận thức trong giáo lý Duy thức, làm nền cho mọi hiện tượng tâm lý.

Tám hình tướng thị hiện tiêu biểu trong một đời Đức Phật, từ giáng sinh đến nhập niết bàn.

Tỳ Sa Môn Thiên Vương trấn giữ phương Bắc, một trong Tứ Đại Thiên Vương, được xem là vị thần hộ pháp ban phúc tài.

Trạng thái tâm hiểu biết sai lệch về điều đang xảy ra trước mắt, khiến người ta dễ buông lung và phạm lỗi.

Bốn trạng thái tâm có thể nghiêng về thiện hay ác tùy hoàn cảnh, không cố định một chiều.

Trạng thái mê mờ không nhận biết bản tâm chân thật, được xem là gốc của vô minh và sinh tử.

Một trạng thái tâm thiện lành: không muốn làm tổn thương, gây đau khổ cho bất kỳ chúng sinh nào. Đó là biểu hiện cụ thể của lòng thương xót.

Vị Bồ Tát xuất hiện trong kinh Pháp Hoa, tiêu biểu cho hạnh cứu độ chúng sinh không bao giờ ngừng nghỉ.

Cao tăng dịch giả đời Đường, một trong những vị hoàn thiện Mật tông tại Trung Hoa.

Phương diện của Như Lai tạng vốn đầy đủ vô lượng công đức và diệu dụng không thể tách lìa.

Tông chỉ của Thiền tông, nhấn mạnh sự thể nghiệm trực tiếp tâm tánh hơn là bám vào câu chữ kinh sách.

Trạng thái tâm chuyên cần, không buông lung, luôn tỉnh giác giữ mình trong điều lành.

Trạng thái không còn lui sụt trên đường tu, tiến thẳng đến giác ngộ.

Địa vị tu hành không còn bị lui sụt, một lợi ích lớn của người được vãng sinh Tịnh độ.

Quả vị mà hành giả Bồ-tát không còn lui sụt khỏi con đường tiến đến quả Phật.

Trạng thái tâm không tin nhận lẽ thật và điều lành, làm tâm vẩn đục và cản trở việc tu tập.

Phép quán nhìn rõ thân thể là không sạch sẽ, nhằm làm nguội lạnh lòng tham đắm sắc dục.

Lòng xót thương, mong cho mọi loài thoát khổ.

Tập sách công án Thiền được xem là kinh điển, gồm trăm tắc cùng lời tụng và bình giảng.

Pháp ngồi xoay mặt vào vách tường để lặng tâm quán chiếu, gắn với Tổ Bồ Đề Đạt Ma.

Loại sinh tử vi tế của các bậc thánh đã vượt khỏi ba cõi, biểu hiện qua sự chuyển biến dần dần của thân và cảnh giới chứ không phải sinh tử thô của phàm phu.

Nhóm năm tâm sở luôn có mặt cùng với mọi tâm thức, làm nền cho mọi hoạt động nhận thức.

Cách nhìn sai lầm khi tâm bám chấp và gán cho mọi sự vật một bản chất cố định, có thật, vốn không hề tồn tại như vậy.

Cái nhìn lệch về một phía cực đoan — hoặc cho rằng mọi thứ tồn tại mãi mãi, hoặc cho rằng chết là hết sạch.

Bộ luận Duy Thức quan trọng, phân biệt rõ trung đạo với hai bên chấp có và chấp không.

Một loại đề mục thiền định, lấy một tướng như đất, nước, lửa hay màu sắc rồi quán cho nó trải khắp không gian.

Nhóm năm trạng thái tâm chỉ phát sinh khi gặp những đối tượng riêng biệt thích hợp.

Sự giải thoát từng phần nhờ giữ từng giới, là nghĩa gốc của giới Ba-la-đề-mộc-xoa.

Nghiệp riêng của mỗi cá nhân, tạo nên hoàn cảnh khác biệt giữa người với người.

Chiếc bát người xuất gia dùng để nhận thức ăn cúng dường khi đi khất thực.

Một trong bốn trí của quả vị Phật, hiển lộ khi thức thứ bảy được chuyển hóa, thấy mình và người vốn bình đẳng.

Một câu nói thiền nổi tiếng, ý chỉ rằng tâm bình thường, không khởi tạo tác phân biệt, chính là đạo.

Vị sư vác túi vải thời Hậu Lương, được tôn là hóa thân Bồ Tát Di Lặc và là nguyên mẫu tượng Di Lặc bụng to.

Sự giác ngộ, trí tuệ tỉnh thức của một vị Phật; cũng là tên cây Đức Phật ngồi thiền khi thành đạo.

Tác phẩm trình bày trình tự tu tập từ thấp đến cao theo ba hạng căn cơ, nền tảng của truyền thống Phật giáo Tây Tạng.

Địa điểm linh thiêng nhất của Phật giáo, nơi Thái tử Tất Đạt Đa giác ngộ và trở thành Đức Phật. Ngày nay là một thị trấn ở bang Bihar, Ấn Độ.

Vị tổ sư từ Ấn Độ sang phương Đông được tôn là người khai sáng dòng Thiền tại Trung Hoa, gắn liền với hình ảnh chín năm quay mặt vào vách.

Một dịch giả lớn gốc Ấn Độ thời Nam–Bắc triều, có công chuyển nhiều kinh luận Đại thừa sang chữ Hán.

Những người cùng kết duyên tu học, nâng đỡ nhau trên đường đạo.

Tâm nguyện đạt giác ngộ không phải cho riêng mình mà để cứu giúp tất cả chúng sinh.

Tên gọi tôn kính của cây bồ đề, nơi Đức Phật thành đạo.

Tấm nệm tròn dùng để ngồi thiền, kê dưới mông giúp giữ tư thế vững vàng và lưng được thẳng tự nhiên.

Người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh, sẵn lòng hoãn Niết bàn của mình vì lợi ích người khác.

Con đường tu của Bồ tát: phát tâm vì mọi người, hành các hạnh lành, vừa giúp mình vừa giúp người cho đến khi thành Phật.

Giới của hàng Bồ tát Đại thừa, nhấn mạnh nguyện cứu độ chúng sinh và làm lợi ích cho người.

Người trí dè dặt ngay từ lúc bắt đầu làm việc, còn người thường chỉ lo sợ khi hậu quả đã ập đến. Một câu nhắc về cách ứng xử với nhân quả.

Sự cho đi, sẻ chia tài vật, kiến thức hoặc sự an ổn cho người khác mà không mong cầu đền đáp.

Lời nguyện căn bản phát ra từ thuở còn tu nhân, như bốn mươi tám nguyện của Phật A Di Đà.

Vị thầy gốc — thường chỉ Đức Phật Thích Ca (Bổn Sư), hoặc vị thầy trực tiếp truyền giới, dạy dỗ mình.

Vị Phật hoặc Bồ Tát được hành giả Mật tông chọn làm trung tâm cho việc quán tưởng và tu trì.

Một pháp tu trong Mật tông, trong đó hành giả quán tưởng chính mình là vị Phật hay Bồ tát đang thờ, nhằm chuyển hóa thân tâm theo phẩm hạnh của vị ấy.

Lối dạy Thiền bằng cách dùng gậy đánh và tiếng hét để chặt đứt vọng niệm, đánh thức người học.

Nghi thức mùa Vu Lan cài hoa hồng lên áo để tưởng nhớ công ơn cha mẹ — hồng đỏ nếu còn, hồng trắng nếu mất.

Thả lỏng, không còn níu giữ những ý nghĩ bám víu, cố chấp khiến lòng nặng nề, khổ sở.

Thành ngữ Phật giáo nói rằng người từng làm điều ác, nếu thật lòng dừng tay và quay về điều thiện, vẫn có thể tu tập giải thoát.

Buông bỏ sự bám víu, để tâm nhẹ nhàng, tự do trước được - mất, khen - chê.

Việc tập buông bỏ những lo buồn, giận hờn, vướng mắc trong tâm để lòng được nhẹ nhàng, an ổn hơn.

Một trong mười vị đệ tử lớn của Đức Phật, nổi tiếng là người giỏi mở rộng và giảng giải ý nghĩa sâu xa trong lời Phật dạy.

Một trong Thập bát La Hán, thường được tạo hình là vị La Hán cưỡi voi.

Tên gọi chung của hai vị tôn giả trong nhóm Mười tám vị La Hán được tôn thờ trong truyền thống Bắc tông.

Một trong Mười tám vị La Hán, thường được khắc họa với tư thế nâng bát. Dân gian quen gọi là Cử Bát La Hán.

Một trong Thập bát La Hán, thường gọi là Hỷ Khánh La Hán. Hình tượng ngài gắn với nụ cười hoan hỷ, biểu trưng cho niềm vui an lạc của người đã thấu rõ Chánh pháp.

Một vị vua hùng mạnh ở Trung Á và Tây Bắc Ấn, nổi tiếng vì bảo trợ và lan tỏa Phật giáo trong vương quốc rộng lớn của mình.

Y phục của người xuất gia, thường màu vàng hoặc nâu, biểu trưng cho đời sống giản dị, lìa bỏ thế tục.

Kinh thành cổ ở vùng giáp ranh Ấn Độ - Nepal, nơi gắn liền với thuở niên thiếu của Đức Phật trước khi Ngài xuất gia.

Loài chim thần khổng lồ cánh vàng trong thần thoại Phật giáo, chuyên ăn rồng. Nó là một trong tám bộ chúng phi nhân hộ trì Phật pháp.

Từ bỏ con đường sai trái để quay về nẻo ngay thẳng, sống đúng đạo lý.

Nước bất tử trong biểu tượng Phật giáo, ví cho giáo pháp tưới mát, cứu khổ chúng sinh.

Địa vị tu chứng đầu tiên trong hệ Thập địa của Bát-nhã, khi trí tuệ còn 'khô' vì chưa thấm nhuần thiền định.

Một loại thần nhạc cõi trời chuyên tấu nhạc cúng dường, không ăn thịt mà chỉ nuôi thân bằng hương; thuộc Thiên long bát bộ.

Sáu loại phiền não gốc rễ làm nền cho mọi phiền não khác phát sinh.

Trí gốc trực tiếp chứng ngộ chân như, lìa mọi phân biệt, làm nền cho trí phương tiện về sau.

Lớp vô minh vi tế gốc rễ, sâu kín nhất, là chướng ngại sau cùng trên đường thành Phật.

Khả năng, trình độ và điều kiện tâm linh của mỗi người, quyết định pháp môn phù hợp.

Mức độ định kề bên trạng thái nhập định trọn vẹn, khi các chướng ngại tâm lý đã lắng dịu nhưng tâm chưa hoàn toàn an trú.

Người nam tại gia thọ tam quy ngũ giới, gần gũi và phụng sự Tam bảo; tức ưu-bà-tắc.

Người nữ tại gia đã quy y Tam bảo và thọ năm giới, gần gũi phụng sự đạo Phật; chính là ưu-bà-di.

Trạng thái tâm và nghiệp lực lúc sắp lâm chung, ảnh hưởng lớn đến nơi tái sinh.

Một thương gia giàu có ở thành Xá Vệ, nổi tiếng vì lòng bố thí rộng lớn và là người ngoại hộ trung thành bậc nhất của Đức Phật.

Nghi lễ tụng kinh, niệm Phật cầu nguyện cho người còn sống được bình an, tai qua nạn khỏi.

Nghi lễ tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng công đức cầu cho người đã khuất được an lành, siêu thoát.

Một thành cổ ở miền bắc Ấn Độ, nơi diễn ra sự kiện thiêng liêng khép lại cuộc đời hoằng hóa của Đức Phật.

Bộ luận căn bản hệ thống hóa giáo lý A-tỳ-đàm, được xem là cẩm nang nền tảng để nghiên cứu các pháp và vũ trụ quan Phật giáo.

Tên gọi tắt của bộ A-tỳ-đạt-ma Câu-xá Luận do ngài Thế Thân soạn. Đây là tác phẩm tổng kết tinh hoa giáo lý của một học phái Phật giáo bộ phái.

Cây Đức Phật ngồi thiền và giác ngộ; biểu tượng của sự tỉnh thức.

Gian nhà chính của ngôi chùa, nơi đặt tượng Phật để lễ bái và tổ chức các nghi lễ.

Sự tập trung tâm đúng đắn, an tĩnh và vững chãi, làm nền cho trí tuệ.

Thấy biết đúng đắn về nhân quả, về Tứ Diệu Đế và bản chất vô thường, vô ngã của đời sống.

Nghề nghiệp, cách kiếm sống lương thiện, không gây hại cho người và muôn loài.

Hành động đúng đắn: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm.

Lời nói chân thật, hòa ái, có ích: không nói dối, không nói chia rẽ, không nói thô ác, không nói vô ích.

Phật tánh xét là nhân chính để thành Phật, tức lý tánh chân như vốn sẵn có nơi mỗi chúng sinh.

Sự chú tâm tỉnh thức, biết rõ những gì đang diễn ra trong thân, tâm và hoàn cảnh ở hiện tại, một cách không phán xét.

Sự kết hợp giữa nhớ giữ đối tượng (niệm) và biết rõ ràng (tỉnh giác) trong từng khoảnh khắc.

Giáo pháp chân chính của Đức Phật, dẫn người tu đến giác ngộ và giải thoát.

Trạng thái tâm tiếp nhận cảnh đúng đắn, an trú trong định mà không điên đảo, đồng nghĩa với chánh định.

Niềm tin đúng đắn dựa trên hiểu biết và trải nghiệm, khác với tin mù quáng.

Sự nỗ lực đúng đắn để buông điều xấu và nuôi dưỡng điều thiện.

Suy nghĩ đúng hướng: không tham lam, không sân hận, không gây hại; nuôi tâm từ bi và buông xả.

Việc ăn chay vào một số ngày nhất định trong tháng như mồng một, ngày rằm hoặc các ngày trai.

Việc ăn chay đều đặn suốt đời, mọi ngày trong năm, khác với ăn chay theo kỳ hạn nhất định.

Cử chỉ khép hai bàn tay trước ngực để bày tỏ lòng cung kính, khiêm cung và sự hợp nhất của tâm.

Một dịch giả người Ấn Độ có công lớn đưa nhiều bộ luận quan trọng, nhất là về tâm thức, sang chữ Hán cho Phật giáo Trung Hoa.

Một dịch giả lớn gốc Ấn Độ, có công đưa nhiều bộ luận Đại thừa quan trọng vào Phật giáo Trung Hoa.

Lời chú nhiệm mầu của chư Phật và Bồ tát, hàm chứa diệu nghĩa và năng lực, được trì tụng trong Mật tông.

Thiền sư đời Lê, bậc cao tăng có công lớn phục hưng thiền phái Trúc Lâm. Ngài dày công sưu tầm, biên soạn và khắc in nhiều thiền tịch quý, gìn giữ mạch Thiền Việt.

Bản thể chân thật của vạn pháp, vượt khỏi mọi khái niệm và phân biệt — thực tại "như nó đang là".

Học thuyết cho rằng chân như tùy duyên sinh khởi vạn pháp mà tự thể vẫn bất biến.

Tâm chân thật, thanh tịnh và sáng suốt vốn có, khác với tâm vọng động.

Nghi lễ bố thí thức ăn và giáo pháp nhằm cứu giúp, siêu độ cho các vong linh đói khổ trong cõi khuất.

Hai chân lý của giáo lý Trung quán: sự thật quy ước của thế gian và sự thật rốt ráo về tánh không.

Quan điểm cho rằng tâm thức nền tảng là chỗ giao thoa của chân thật và mê vọng, không hẳn là một cũng không hẳn khác.

Sự bám chặt vào ý niệm có một cái "tôi" thường hằng, riêng biệt — gốc của nhiều khổ đau.

Sự níu giữ, bám víu vào cảm giác, quan điểm, thói quen hay cái tôi.

Vị đệ tử vốn rất chậm nhớ, học mãi không thuộc, nhưng nhờ kiên trì và lời dạy khéo của Đức Phật mà cuối cùng giác ngộ.

Vị đệ tử trí nhớ kém của Đức Phật, nhờ kiên trì tu tập mà chứng đắc giải thoát.

Hai mặt nương nhau của thiền: "chỉ" là dừng tâm cho lặng, "quán" là soi chiếu để thấy rõ và phát sinh trí tuệ.

Cách tu kết hợp đồng đều giữa làm tâm lắng đọng (định) và soi chiếu thấy rõ sự thật (tuệ).

Trạng thái tâm lắng dừng, vắng lặng đạt được nhờ tu pháp chỉ.

Soi thấy năm uẩn đều là không — câu cốt lõi trong Tâm Kinh, mở ra trí tuệ vượt khổ.

Thần chú của Bồ Tát Chuẩn Đề, được trì tụng để cầu trí tuệ, tiêu trừ tai ách và thành tựu nguyện lành.

Một thần chú rất phổ biến gắn với Bồ tát Quán Thế Âm, được trì tụng để nuôi lớn lòng từ bi và cầu an lành, che chở.

Một tên gọi của ngài Châu Lợi Bàn Đặc trong danh sách các vị La Hán, biểu trưng cho người căn trí chậm lụt mà vẫn chứng đạo.

Bài thần chú dài nằm trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, thường được trì tụng để giữ gìn thân tâm và hộ trì người tu khỏi chướng ngại.

Một trong các vị La Hán, nổi tiếng vì từ chỗ tối dạ khó nhớ một câu kệ mà tinh tấn tu hành đến chứng quả.

Thần chú cầu tiêu trừ nghiệp chướng và được vãng sanh về cõi Tịnh độ.

Nơi thờ Phật và là trú xứ tu hành, sinh hoạt của Tăng Ni cùng Phật tử.

Ngôi chùa nhỏ độc đáo bậc nhất của kiến trúc Phật giáo Việt Nam, biểu tượng văn hóa của thủ đô.

Một vị Bồ-tát trong Mật giáo, được tôn thờ qua hình tượng nhiều tay và thần chú trừ chướng, tăng phước.

Những năng lực tiềm ẩn được cất giữ trong tầng tâm thức sâu, làm hạt mầm cho mọi hiện tượng tâm lý và hành động khởi sinh.

Sáu đặc tính mà một chủng tử trong A-lại-da thức phải hội đủ, theo Duy thức học.

Loại chuông nhỏ đặt bên cạnh người chủ lễ, được gõ để báo hiệu chuyển đoạn, đổi nhịp trong thời tụng niệm.

Pháp khí dùng trong tụng niệm: chuông giữ nhịp và cảnh tỉnh, mõ giữ đều nhịp tụng.

Sự chuyển đổi từ kiếp sống này sang kiếp sống khác trong dòng luân hồi sinh tử, do nghiệp lực dẫn dắt. Cách nói dân gian về việc tái sinh.

Hình ảnh diễn tả việc Đức Phật bắt đầu truyền dạy giáo pháp ra thế gian.

Bảy thức sinh diệt khởi lên nương vào thức căn bản a-lại-da, đối lại với bản thức.

Tiến trình tu tập theo Duy thức, trong đó tám thức nhiễm ô được chuyển hóa thành bốn trí thanh tịnh khi thành tựu quả Phật.

Sự chuyển hóa tận gốc trong tâm thức: bỏ nền tảng nhiễm ô để chứng được trí tuệ và an tịnh.

Biểu tượng cát tường hình chữ vạn (卍) gắn với hình ảnh chư Phật, tượng trưng cho công đức và sự may lành.

Phần thứ tư trong bốn phần của thức theo Duy Thức học, có chức năng chứng biết lại tự chứng phần.

Cách nói thường ngày chỉ việc hội đủ điều kiện, mối liên hệ để gặp gỡ hay thành tựu một việc.

Quan niệm dân gian rằng thành tâm tín kính thì được linh ứng, biết kiêng dè thì gặp điều lành.

Cảnh giới của chư thiên, hưởng phước báu và an lạc lớn nhưng vẫn còn trong vòng luân hồi, chưa thật sự giải thoát.

Mạng lưới giao thương cổ nối Á - Âu, đồng thời là con đường lan truyền Phật giáo về phương Đông.

Những vong linh lang thang không nơi nương tựa, không người thờ cúng, thường được tưởng nhớ và cứu giúp qua các lễ bố thí thức ăn.

Cây bồ đề thiêng tại nơi Đức Phật thành đạo, được nối dòng qua nhiều thế hệ.

Câu chuyện hoặc câu hỏi nghịch lý trong Thiền tông, dùng để phá vỡ lối suy nghĩ thông thường và khơi mở trực giác.

Phước lành và sức mạnh tâm linh tích lũy từ việc thiện và tu tập.

Nghiệp chung của một tập thể hay cộng đồng, khiến họ cùng chịu một hoàn cảnh giống nhau.

Thời khóa tụng niệm vào sáng sớm tinh mơ của chư Tăng Ni trong tự viện.

Lời nói và cử chỉ sắc bén, nhanh nhạy của Thiền sư, tung ra đúng lúc để khế hợp căn cơ người học và bộc lộ chỗ chứng ngộ. Đặc trưng của phong cách tiếp dẫn Thiền môn.

Bữa cơm chay nhà chùa nấu để đãi Phật tử và khách thập phương, thường sau các thời lễ.

Bộ giới luật đầy đủ mà người xuất gia thọ nhận để chính thức trở thành tỳ kheo hoặc tỳ kheo ni.

Tài sản, vật phẩm do thí chủ khắp nơi phát tâm cúng dường cho chùa và người tu. Vì là của chung gửi gắm niềm tin, phải dùng đúng việc đạo, hết sức trân quý.

Dâng tặng phẩm vật, công sức hoặc lòng thành lên Tam Bảo và các bậc đáng kính.

Nghi thức dâng cúng cơm nước lên Phật vào giờ ngọ (giữa trưa), thường cử hành trước khi chư tăng thọ trai.

Tập tục dân gian cầu cúng để hóa giải vận xui theo ngôi sao được cho là chiếu mạng trong năm. Đây không phải nghi lễ chính thống của đạo Phật.

Một thói tâm xấu nhỏ: bày đặt giả dối, làm ra vẻ bề ngoài để lừa gạt người khác vì danh hay lợi.

Người Phật tử tu tại gia, giữ giới và hộ trì Tam Bảo trong khi vẫn sống đời thường.

Cõi Tịnh độ phương Tây của Phật A Di Đà, nơi an vui không khổ, thuận tiện tu đến giác ngộ.

Một trong những nhà phiên dịch kinh Phật vĩ đại nhất sang Hán văn, đặt nền cho nhiều tông phái Đại thừa Đông Á.

Chín cảnh giới chúng sinh chưa thành Phật trong cách phân chia mười pháp giới.

Cách phân chín bậc của những người được vãng sinh về cõi Tịnh độ, tùy theo công hạnh tu tập cao thấp khác nhau. Đây là giáo lý quen thuộc của pháp môn Tịnh độ.

Chín phẩm bậc vãng sinh về cõi Cực Lạc trong giáo lý Tịnh độ, phân theo công hạnh tu tập của mỗi hành giả.

Cách phân loại các mức độ vãng sinh về cõi Tịnh Độ tùy theo công hạnh và căn cơ của hành giả.

Chín tầng thiền định được tu tập tuần tự từ thấp lên cao cho đến trạng thái lặng dứt sâu nhất.

Cách phân chín loại thức theo một số học phái Duy thức, thêm vào tám thức một thức thanh tịnh thứ chín hoàn toàn không nhiễm ô.

Phép quán chín giai đoạn biến hoại của tử thi nhằm đối trị tham ái sắc dục và chấp thân.

Cách phân loại chín pháp không sinh diệt theo quan điểm của một số bộ phái Phật giáo thời kỳ đầu.

Người vợ thuở tại gia của Thái tử Tất Đạt Đa. Về sau bà cũng đi tu và trở thành một vị ni chứng quả.

Cõi trời thứ ba của Dục giới, nằm trên cõi Đao Lợi, nơi chúng sinh hưởng dục lạc vi tế.

Một thanh niên con nhà giàu ở Ba La Nại, sớm theo Đức Phật xuất gia và trở thành bậc thánh.

Một thanh niên giàu có thành Ba-la-nại, trở thành người tại gia đầu tiên xin theo Phật xuất gia.

Một loài quỷ thần dũng mãnh, có loại hung dữ và có loại quy thuận hộ trì Phật pháp.

Sự kết hợp của phần tâm lý (danh) và vật chất (sắc) tạo nên một cá thể; mắt xích trong mười hai nhân duyên.

Tuệ giác đầu tiên trên đường thiền quán, phân biệt rạch ròi phần tâm và phần vật chất nơi thân tâm.

Con đường tu tập dễ hành trì, nương sức Phật mà niệm Phật cầu vãng sinh, đối lại với con đường khó tự lực.

Vị Bồ tát sẽ thành Phật trong tương lai, biểu trưng cho lòng từ và niềm hoan hỷ.

Vị được truyền là tác giả của năm bộ luận nền tảng cho học phái Du Già Hành (Duy Thức).

Quả báo chín muồi nhưng đã khác loại so với cái nhân đã gieo; một tên gọi của thức A-lại-da.

Tên gọi vùng đất loài người đang sống theo cách hình dung vũ trụ của đạo Phật.

Vị vua cai quản cõi địa ngục, được tin là phán xét nghiệp tội của chúng sinh sau khi qua đời theo quan niệm dân gian Phật giáo.

Sự thật rằng khổ có thể chấm dứt khi tham ái lắng dịu; trạng thái an tịnh đó gọi là Niết bàn.

Tầng định sâu nhất, trong đó cảm thọ và tưởng tạm thời ngưng bặt; chỉ bậc thánh đã chứng cao mới vào được.

Một vị Bồ-tát trong kinh Pháp Hoa, nổi bật với khả năng hiện vô số hình tướng và dùng âm thanh mầu nhiệm để hóa độ.

Quả vị giác ngộ viên mãn tối thượng, tức quả vị Phật, bậc cao nhất trong hành trình tu chứng.

Một trong bốn trí của quả Phật, do thức thứ sáu chuyển thành; trí này quán xét rõ căn cơ chúng sinh để thuyết pháp cho thích hợp.

Tinh thần mạnh mẽ, can đảm và quyết liệt trong tu tập, vượt qua khó khăn.

Sự tương ưng, hợp nhất giữa người tu và đối tượng quán tu; cũng chỉ các pháp tu thiền định, nhất là trong Mật tông.

Một bộ luận đồ sộ, nền tảng của Duy thức tông. Tương truyền do Bồ tát Di Lặc thuyết, trình bày tuần tự các bậc tu chứng của người hành đạo.

Trạng thái tâm muốn đạt được điều mình hướng tới; bản thân nó trung tính, là động lực cho cả việc thiện lẫn việc ác.

Cõi thấp nhất trong tam giới, nơi chúng sinh còn bị chi phối bởi tham dục; gồm cả cõi người.

Một cư sĩ tại gia giàu có nhưng thâm ngộ giáo pháp, nổi tiếng vì biện tài và đời sống nhập thế mà không nhiễm trần.

Vị tăng phụ trách điều hành nghi lễ, xướng tụng và giữ trật tự trong chúng tại chùa.

Quan điểm cho rằng Tịnh độ và Phật A Di Đà không tách rời tâm, mà hiển hiện ngay nơi tâm thanh tịnh của chính người tu.

Học thuyết Đại thừa cho rằng mọi hiện tượng ta nhận biết đều do tâm thức biểu hiện.

Điều kiện, mối liên hệ khiến sự việc xảy ra; mọi thứ đều sinh khởi nhờ nhân và duyên hội đủ.

Bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lý duyên khởi, nhưng không thuyết pháp rộng độ người.

Mọi sự vật, hiện tượng đều sinh khởi và tồn tại nhờ vào các điều kiện (duyên); cái này có nên cái kia có.

Tư tưởng cốt lõi của Trung quán: vì mọi sự vật đều do điều kiện mà thành nên chúng vốn không có thực thể độc lập.

Thiền sư đời Đường, nối pháp Thạch Đầu Hy Thiên, là mắt xích quan trọng trên dòng truyền thừa dẫn tới tông Tào Động.

Vị Bồ Tát phát nguyện dùng thuốc cứu chữa bệnh khổ chúng sinh, là em của Dược Vương Bồ Tát.

Vị Bồ-tát biểu trưng cho hạnh hiến dâng trọn vẹn và năng lực chữa lành khổ đau cho chúng sinh.

Thiền sư đời Tống, người khai sinh phái Dương Kỳ — một nhánh quan trọng của tông Lâm Tế. Phái này về sau lan rộng và truyền ra ngoài Trung Hoa.

Một vị Bồ-tát mang hình tướng nữ, được tôn kính rộng rãi như đấng cứu độ nhanh chóng, nhất là trong Phật giáo Tây Tạng.

Những câu trì tụng đặc biệt trong đạo Phật, được xem là có sức giúp người tu giữ tâm và ghi nhớ giáo pháp.

Một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, người tu hạnh khổ hạnh giỏi nhất và đứng ra gìn giữ giáo pháp sau khi Phật nhập diệt.

Một trong hai bộ phái lớn hình thành từ lần phân chia đầu tiên của Tăng đoàn, có khuynh hướng cởi mở và rộng rãi.

Danh xưng dành cho vị tăng trẻ, mới thọ giới tỳ kheo và đang tu học.

Quả chuông lớn của chùa, thường được thỉnh vào sáng sớm và chiều tối để báo thời và nhắc nhở tu hành.

Thiền sư phái Lâm Tế đời Tống, người đề xướng và hệ thống hóa pháp môn khán thoại đầu (tham công án).

Cách gọi trang trọng của ngôi chánh điện - nơi tôn thờ tượng Phật chính trong chùa.

Nguyên tắc của Thiền tông: mối nghi tình càng lớn thì sự bừng ngộ càng sâu; không có nghi thì không có ngộ.

Đức Phật Tỳ Lô Giá Na — pháp thân trung tâm trong Mật tông, tượng trưng cho ánh sáng trí tuệ chiếu khắp muôn nơi.

Vị trời đứng đầu cõi Sơ thiền của Sắc giới, được xem như chúa tể của thế giới Ta-bà. Trong kinh điển, ngài thường hiện ra hộ trì và thỉnh Phật chuyển pháp.

Cụm bảo tháp cổ ở miền trung Ấn Độ, một trong những công trình Phật giáo còn nguyên vẹn và lâu đời bậc nhất.

Vị Bồ tát biểu trưng cho ánh sáng trí tuệ, hầu cận Phật A Di Đà cùng Quán Thế Âm.

Một pháp tu tối thượng trong Phật giáo Mật tông Tây Tạng, chỉ thẳng vào bản tâm sáng suốt. Pháp này đặc biệt được dòng Kagyu xem là tinh túy.

"Cỗ xe lớn" — truyền thống Phật giáo nhấn mạnh con đường Bồ tát, cứu độ tất cả chúng sinh; phổ biến ở Đông Á.

Bộ luận ngắn nhưng cô đọng, đặt nền cho cách hiểu về tâm và Phật tánh trong Phật giáo Đông Á.

Bộ luận đồ sộ giải thích Kinh Đại Phẩm Bát Nhã, được xem như một bách khoa thư về giáo nghĩa và thực hành Đại thừa.

Bộ luận đồ sộ tập đại thành toàn bộ giáo nghĩa A-tỳ-đàm của phái Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ. Là nguồn tư liệu nền tảng cho hệ thống luận học Hữu Bộ ở Ấn Độ.

Một loại trí tuệ viên mãn của Phật, được ví như tấm gương lớn soi rõ tất cả mà không thiếu sót.

Pháp tu cao tột của một phái Phật giáo Tây Tạng, hướng đến nhận ra trực tiếp tánh giác trong sáng vốn sẵn có nơi mỗi người.

Vị hòa thượng chủ trì giới đàn, trực tiếp truyền giới và là thầy bổn sư của giới tử.

Sự ra đời của bậc sẽ thành Phật, một dấu mốc thiêng liêng được Phật tử khắp nơi tưởng niệm hằng năm.

Cúi lạy sát đất với năm vóc chạm đất để tỏ lòng tôn kính và buông bỏ tâm kiêu mạn.

Cao tăng Trung Hoa thời Đông Tấn, người chỉnh đốn Tăng đoàn và đặt nền nếp cho việc dịch, lưu giữ kinh.

Sang bờ bên kia — vượt khỏi dòng sông sinh tử mê khổ để đến bến giác ngộ an vui.

Trí của Bồ-tát thấu suốt vô số pháp môn để tùy duyên hóa độ chúng sinh.

Sự thật về con đường dẫn đến chấm dứt khổ, chính là Bát Chánh Đạo.

Một tầng trời thuộc cõi Dục trong vũ trụ quan Phật giáo, do vị trời Đế Thích cai quản, gắn với nhiều câu chuyện trong kinh điển.

Thiền sư Nhật Bản sáng lập tông Tào Động ở Nhật, đề cao tọa thiền như chính sự thể hiện của giác ngộ.

Tấm lòng kiên định hướng về con đường tu hành giác ngộ.

Một vị tổ Thiền tông Trung Hoa, đứng thứ tư trong dòng truyền thừa từ Tổ Bồ-đề-đạt-ma. Ngài góp phần đưa Thiền tông thành một cộng đồng tu tập ổn định.

Nơi tu tập, hành lễ và nghe pháp; cũng chỉ một nhóm người cùng tu.

Tuệ minh sát ngay khoảnh khắc chứng đạo, đoạn trừ phiền não và kiết sử ở từng tầng thánh quả.

Danh hiệu của vị lãnh đạo tinh thần thuộc một dòng phái lớn trong Phật giáo Tây Tạng.

Túi vải đeo để cất giữ và mang theo bình bát, một vật tùy thân của người khất thực.

Túi vải lọc nước, một vật dụng của tỳ kheo dùng để tránh làm hại các sinh vật nhỏ.

Sự thành tựu giới thể nơi người thọ giới sau khi nghi thức truyền giới được làm đúng pháp.

Quả vị Bồ-tát ở mức cao nhất trước khi viên mãn thành Phật, gần như ngang bằng quả Phật.

Loại quả sinh ra có cùng tính chất với nhân đã gieo, như dòng nước nối tiếp tuôn chảy.

Một cách dịch của định, chỉ tâm giữ được sự quân bình, chuyên chú không tán loạn trên một đối tượng.

Một cõi trời nơi Bồ tát Di Lặc đang ngự, chờ đến thời sẽ hạ sinh xuống nhân gian thành Phật.

Cách nói quen thuộc chỉ việc thần thức theo nghiệp lực nhập vào thai mẹ để nhận một thân mới trong luân hồi.

Luận sư Phật giáo Ấn Độ, học trò nối pháp của ngài Long Thọ. Ông tiếp tục phát triển tư tưởng Trung quán và viết bộ Bách Luận nổi tiếng.

Một nhân vật trong tăng đoàn thời Phật, về sau trở thành biểu tượng của tham vọng và sự chia rẽ trong đạo.

Vị vua cai quản cõi trời Đao Lợi trong vũ trụ quan Phật giáo, thường xuất hiện như người hộ trì Phật pháp.

Một đề mục thiền định lấy hình tướng đất làm đối tượng, quán cho tướng đất trải khắp để nhiếp tâm.

Cảnh giới khổ đau cùng cực trong lục đạo, do nghiệp ác nặng nề chiêu cảm; không vĩnh viễn mà hết nghiệp sẽ thoát.

Vị Bồ tát nguyện cứu độ chúng sinh nơi địa ngục, "địa ngục chưa trống thề chưa thành Phật".

Thấy ngược sự thật — lầm cho cái vô thường là bền vững, cái khổ là vui, cái không thật là cái tôi, cái bất tịnh là sạch đẹp.

Trạng thái tâm tập trung, an tĩnh, không tán loạn; nền tảng để phát sinh trí tuệ.

Đối tượng và trạng thái tâm an trú khi hành giả nhập vào thiền định.

Năng lực giữ cho tâm an trú chuyên nhất trên đối tượng; một trong năm căn.

Yếu tố giác ngộ giúp tâm an trú chuyên nhất, làm nền tảng cho tuệ quán phát sinh.

Giữ định và tuệ ở thế quân bình, không lệch bên nào, để tâm vừa lắng sâu vừa sáng tỏ.

Sức mạnh của tâm an định, giúp giữ tâm vững vàng trước hoàn cảnh.

Nghiệp đã chín muồi, quả báo chắc chắn sẽ trổ; khác với nghiệp bất định có thể chuyển nhẹ nhờ tu tập.

Trạng thái tâm an trú, gom về một mối trên đối tượng, trái với tâm tản mác rối loạn.

Món chay được làm cho giống hình dạng và mùi vị món mặn như gà, cá, giò chả, nhưng hoàn toàn từ nguyên liệu thực vật. Một nét quen thuộc của ẩm thực chay.

Loại cảnh chỉ là hình bóng do ý thức tự vẽ ra, không có thực thể bên ngoài làm chỗ nương.

Tâm thái gặp mọi hoàn cảnh mà không bị cuốn theo, vẫn thản nhiên tự tại, một dấu hiệu của công phu Thiền.

Cách bậc thầy Thiền ứng đối khế hợp với căn cơ riêng của từng người học để khai mở chỗ ngộ.

Sự giác ngộ tức thì, bừng sáng ngay trong khoảnh khắc, đặc trưng của Thiền tông.

Một vị thiền sư đời Đường, được tôn là người khai sáng một trong những dòng thiền lớn của Trung Hoa.

Một loại tội nhẹ về hành vi thân hoặc lời nói trong giới luật, có thể trừ bằng sám hối.

Loại cảnh nhận thức mang một phần bản chất của vật gốc nhưng đã pha ý thức chủ quan.

Lối nói quen thuộc nhắc rằng không có gì ở đời đứng yên mãi, tất cả đều đổi thay.

Dù còn nghiệp chưa dứt sạch, người tu Tịnh độ vẫn có thể được vãng sinh về cõi Cực Lạc nhờ lòng tin, ý nguyện và niệm Phật.

Cách nói quen thuộc rằng kiếp người ngắn ngủi, hư huyễn, qua mau như một giấc chiêm bao.

Phẩm chất tốt đẹp về đạo đức được vun bồi qua giữ giới và tu tâm.

Một thiền sư đời Đường nổi tiếng với lối dạy người bằng gậy đánh để cắt đứt vọng tưởng.

Tòa lầu cao trong khuôn viên chùa dùng để treo quả chuông lớn, nơi phát ra tiếng chuông ngân vang nhắc nhở giờ giấc tu hành.

Đệ tử lớn của Milarepa, người đưa dòng Kagyu của Phật giáo Tây Tạng thành tông phái có tu viện quy củ.

Tên gọi tạm đặt cho những gì do nhiều duyên hợp thành, chỉ là quy ước chứ không phản ánh một thực thể có thật.

Tổ chức giáo dục thanh thiếu niên theo tinh thần Phật giáo, sinh hoạt theo bậc và ngành ngay tại chùa.

Vị thần được tôn thờ là người hộ trì chùa chiền, trong dân gian Hán truyền thường gắn với hình tượng Quan Công.

Thiền sư đời Lý, bạn đồng tu thân thiết của Thiền sư Không Lộ, được lưu truyền với nhiều giai thoại.

Sự tỉnh thức trọn vẹn, thấy rõ sự thật của đời sống và chấm dứt vô minh.

Sự lười biếng, trễ nải trong tu tập — trái với tinh tấn.

Nghi thức và thời điểm khép lại ba tháng an cư mùa mưa của chư Tăng, gắn với việc tính tuổi hạ.

Sự tự do khỏi mọi trói buộc của phiền não và khổ đau; thoát khỏi vòng luân hồi.

Vị tăng phụ trách trông coi, quản lý công việc và tài sản chung của tự viện dưới quyền vị trụ trì.

Vị tăng phụ trách quản lý chung công việc và tài sản của chùa, làm việc dưới quyền vị trụ trì.

Gian nhà rộng trong chùa dùng để giảng kinh, thuyết pháp và hội họp Tăng chúng.

Trình bày, giải thích giáo lý của Phật để người nghe hiểu và thực hành.

Tông chỉ đặc trưng của Thiền tông, nhấn mạnh việc truyền trao sự giác ngộ trực tiếp từ thầy sang trò, vượt ngoài chữ nghĩa kinh sách.

Vị thầy lo việc chỉ dạy oai nghi, phép tắc và giáo lý cho người sắp thọ giới trong lễ truyền giới.

Đôi dép bện bằng cỏ rơm — vật dụng giản dị của người tu hành xưa, biểu trưng cho hạnh sống đơn sơ ít muốn.

Cách nói dân gian khuyến cáo rằng việc làm sai trái nhỏ có thể dẫn tới hậu quả tai hại lớn hơn nhiều.

Việc làm thiện hay ác hôm nay sẽ đưa đến kết quả tương xứng về sau, không sai chạy.

Những nguyên tắc đạo đức tự nguyện giữ gìn để không hại mình hại người, làm nền tảng cho tâm an.

Bản các điều giới của người xuất gia, được tụng đọc định kỳ trong sinh hoạt của tăng đoàn.

Sự chấp chặt vào những giới luật, nghi lễ sai lầm với niềm tin lệch lạc rằng chỉ cần giữ chúng là được giải thoát.

Đàn tràng được thiết lập trang nghiêm làm nơi cử hành lễ truyền trao giới pháp cho người phát nguyện thọ giới.

Một phép thiền quán phân tích thân tâm thành các thành phần (đất, nước, lửa, gió...) để buông bỏ ý niệm về 'cái tôi'.

Thể tánh vô hình phát sinh nơi tâm người thọ giới, làm nền tảng nâng đỡ cho việc giữ giới.

Người phát tâm cầu thọ giới, đang chuẩn bị và chờ được truyền trao giới pháp tại giới đàn.

Luôn tỉnh thức và biết rõ mình đang làm gì, nghĩ gì trong hiện tại.

Tuổi đạo của người xuất gia, tính bằng số mùa an cư kiết hạ đã trải qua kể từ khi thọ giới cụ túc.

Một trạng thái tâm xấu muốn làm tổn thương, gây đau khổ cho chúng sinh khác.

Áo tràng tay rộng màu lam hoặc nâu, mặc khi lễ bái tụng kinh; tên gọi do tay áo rộng như biển xanh.

Vị La Hán nổi tiếng với điển tích hàng phục rồng, thường được xếp vào nhóm Mười tám vị La Hán. Dân gian gắn ngài với tôn giả Khánh Hữu.

Một quần thể hang động chứa kho tàng nghệ thuật và thư tịch Phật giáo bậc nhất thế giới ở tây bắc Trung Quốc.

Những tạo tác của tâm: ý muốn, thói quen, ý chí thúc đẩy hành động; uẩn thứ tư.

Người tập sự hoặc cư sĩ ở chùa đảm nhận các công việc lao tác phục vụ, chưa chính thức xuất gia thọ giới.

Lời nguyện lớn kèm theo việc thực hành bền bỉ để thực hiện lý tưởng cứu độ.

Sự thực hành thiền tập, đưa pháp môn thiền vào áp dụng cụ thể nơi thân và tâm.

Việc làm các điều lành để vun bồi, tích lũy phúc đức cho hiện tại và mai sau.

Trạng thái tâm lành giữ thăng bằng, không nghiêng về căng thẳng cũng không chìm vào uể oải.

Lời nhắc rằng vật phẩm do thí chủ thành tâm cúng dường mang ân nghĩa rất nặng, nên người tu nhận phải nỗ lực tu hành cho xứng đáng.

Thành ngữ trong kinh chỉ số lượng nhiều vô kể, như số hạt cát trong dòng sông Hằng ở Ấn Độ.

Một tâm sở phiền não nhỏ, là sự ôm giữ niềm oán giận lâu dài sau khi đã khởi tâm tức giận.

Trí khởi lên sau căn bản trí, khéo phân biệt sự tướng để cứu độ mà vẫn không trái với thật tướng.

Cách nói dân gian quen thuộc khi một mối quan hệ hay sự gắn bó nào đó đến lúc kết thúc.

Những lý luận, kiến giải hư vọng sinh ra do bám chấp vào khái niệm và ngôn từ, làm che lấp sự thấy biết chân thật.

Sự xuất hiện, hoạt động thực tế của các pháp trong hiện tại, sinh ra từ những hạt giống tiềm ẩn trong tâm thức.

Cách nhận biết trực tiếp sự vật đúng như nó là, không thông qua suy luận hay khái niệm.

An trú trong niềm an lạc của thiền định ngay trong đời sống hiện tại.

Sự trực tiếp thấu suốt, chứng ngộ chân lý Tứ đế ngay trong hiện tại, không qua suy luận gián tiếp.

Cõi trời thứ năm của Dục giới, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh năm dục để hưởng thụ.

Một trạng thái thiền định sâu mầu của chư Phật và Bồ Tát, gắn với cảnh giới rộng lớn của kinh Hoa Nghiêm.

Một tông phái Phật giáo Đại thừa ở Trung Hoa, lấy Kinh Hoa Nghiêm làm nền tảng và nêu lên cái nhìn về thế giới trong đó vạn vật dung thông, không ngăn ngại nhau.

Biểu tượng của sự thanh tịnh và giác ngộ — mọc từ bùn mà không nhiễm bùn.

Một trong các cách chúng sinh được sinh ra, theo đó thân hình hiện khởi trọn vẹn tức thì, không qua bào thai hay trứng.

Thế giới trang nghiêm vô tận được mô tả trong kinh Hoa Nghiêm, hiển bày từ nguyện hạnh của Phật Tỳ Lô Giá Na.

Thân biến hiện của Phật xuất hiện trong đời để hóa độ chúng sinh, như Đức Thích Ca.

Kinh đô của đế quốc Khổng Tước thời vua A Dục, nơi diễn ra cuộc kết tập kinh điển lần thứ ba.

Danh xưng tôn kính dành cho vị tăng cao niên, đức độ và nhiều năm tu hành.

Thiền sư đời Đường, thầy của Lâm Tế Nghĩa Huyền, để lại tác phẩm 'Truyền Tâm Pháp Yếu'.

Bà là mẹ ruột của Thái tử Tất Đạt Đa, người sau này thành Phật. Bà qua đời chỉ ít ngày sau khi sinh con.

Thiền sư đời Tống, người khai sáng phái Hoàng Long, một trong hai nhánh lớn tách ra từ tông Lâm Tế. Ngài nổi tiếng với 'ba cửa ải Hoàng Long' để trắc nghiệm người học.

Vị tổ đời thứ năm của Thiền tông Trung Hoa, người trao y bát cho Lục tổ Huệ Năng.

Những điều giới mà người tu hành cần vâng giữ và rèn luyện trong đời sống phạm hạnh.

Một nghi lễ đốt lửa cúng dường trong Mật tông, tượng trưng cho việc thiêu sạch phiền não và cầu thành tựu sở nguyện.

Việc trợ giúp giữ chánh niệm an ổn cho người bệnh nặng hoặc sắp lâm chung.

Các vị thần và chúng sinh phát nguyện bảo vệ Chánh pháp và người tu hành.

Một trạng thái tâm thuộc nhóm bất định, biểu hiện sự ăn năn, day dứt về việc đã làm hoặc đã bỏ lỡ.

Câu nói khuyên người lầm lỗi biết dừng tay, đổi hướng đời mình. Chỉ cần thật lòng đổi thay là đã có lối ra.

Nguyện chuyển công đức tu tập của mình đến người khác hoặc tất cả chúng sinh.

Việc đem công đức tu tập gửi gắm về mục tiêu giác ngộ tối thượng thay vì hưởng phước riêng mình.

Xoay ánh sáng của tâm trở vào soi chiếu chính mình, thay vì luôn phóng theo cảnh vật bên ngoài; một lối nói quen thuộc trong Thiền tông.

Trạng thái tâm trì trệ, mờ tối, nặng nề và uể oải, làm mất sự sáng suốt và là một chướng ngại lớn cho người tu thiền.

Cách mà những việc làm và ý nghĩ hằng ngày để lại dấu ấn trong tâm, dần tích tụ thành thói quen và sức mạnh của nghiệp.

Vị tổ thứ hai của dòng Thiền Trung Hoa, nổi tiếng với câu chuyện chặt tay tỏ lòng cầu đạo và được trao truyền tâm pháp từ Tổ Bồ Đề Đạt Ma.

Đời sống trí tuệ và tâm linh của người tu, được nuôi dưỡng bằng pháp.

Ngài là vị tổ thứ sáu của dòng Thiền Trung Hoa, xuất thân nghèo khó và ít học chữ, nhưng để lại bộ ngữ lục được tôn xưng là kinh.

Một cao tăng Trung Hoa thời Đông Tấn, người lập hội niệm Phật ở Lô Sơn và được tôn là tổ khai sáng Tịnh độ.

Ngày giỗ tưởng niệm dịp một bậc Tổ sư, vị Phật hay người thân qua đời. Vào ngày này, người ta thường làm lễ tưởng nhớ và cầu nguyện.

Một thiền sư thời Đường, đệ tử của Lục tổ Huệ Năng, để lại tác phẩm thi ca thiền nổi tiếng.

Một vị thiền sư đời Trần, là tổ thứ ba của dòng thiền thuần Việt do vua Trần Nhân Tông khai sáng.

Vị cao tăng đời Đường đã vượt đường xa muôn dặm sang Ấn Độ học đạo và mang về kho kinh điển khổng lồ.

Vị Bồ-tát tượng trưng cho kho phước đức và trí tuệ rộng lớn vô biên như hư không.

Một pháp thường hằng, không sinh diệt, chỉ tánh không ngăn ngại có thể dung chứa muôn vật.

Một vị cao tăng Trung Hoa sống thọ qua nhiều biến động lịch sử, có công lớn trong việc phục hưng nếp tu thiền và trùng tu nhiều ngôi chùa cổ.

Người trong chùa lo việc thắp hương, chăm đèn và giữ gìn sự trang nghiêm, sạch sẽ nơi thờ Phật.

Thiền sư Việt Nam thời Lê trung hưng, nổi tiếng chấn hưng thiền học và để lại nhiều trước tác chú giải kinh.

Tiến trình "trở thành", tạo nghiệp dẫn đến một đời sống mới.

Cách gọi tắt của bộ phái Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, chủ trương các pháp trong ba đời đều thật có.

Hai phương diện của Niết bàn: một khi bậc giác ngộ còn sống với thân này, và một khi xả bỏ thân sau cùng, hoàn toàn tịch diệt.

Tầng trời cao nhất trong vòng sinh tử, đỉnh của cõi không còn hình sắc, nơi thọ mạng cực dài nhưng vẫn chưa ra khỏi luân hồi.

Còn rò rỉ phiền não; chỉ những pháp thế gian vẫn trói buộc trong luân hồi.

Mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên kết hợp mà thành, nên đều biến đổi và có lúc tan rã. Đối lại là pháp 'vô vi' không sinh diệt.

Tất cả những sự vật, hiện tượng do nhân duyên hợp lại mà thành, có sinh ra rồi biến đổi và mất đi. Đối lại với pháp vô vi không sinh diệt.

Niềm vui chân thành trước hạnh phúc và thành công của người khác, không ganh tị.

Niềm hân hoan, phấn chấn của tâm khi an trú trong thiền định.

Yếu tố giác ngộ mang tính hân hoan, phấn khởi với điều thiện lành, nuôi dưỡng tâm trên đường tu.

Tâm vui mừng vô hạn trước niềm vui và điều thiện của người khác, không chút ganh tị. Là một trong bốn tâm vô lượng mà người tu trải rộng đến muôn loài.

Niềm vui rộng lớn không bờ bến trước may mắn và thành tựu của người khác, một trong bốn tâm cao thượng.

Danh hiệu của vị lãnh đạo tối cao dòng Karma Kagyu thuộc Phật giáo Tây Tạng, được xem là dòng truyền thừa qua tái sinh có nhận diện sớm nhất.

Nhóm mười đề mục được dùng làm đối tượng tập trung trong thiền định để phát triển định lực.

Thể văn vần ngắn gọn, súc tích, được dùng rộng rãi trong kinh điển và văn học Phật giáo.

Nghi thức xác định ranh giới một khu vực để chư Tăng thực hiện các công việc của Tăng đoàn trong phạm vi ấy.

Những đại hội của Tăng đoàn nhằm cùng nhau tụng đọc, thẩm định và sắp xếp lời Phật dạy thành hệ thống kinh điển.

Lần họp lớn của chư tăng để rà soát, gìn giữ lời Phật dạy, diễn ra dưới sự bảo trợ của một vị vua hộ pháp.

Cuộc kết tập kinh điển lần thứ hai, bàn về một số điểm tranh cãi trong giới luật.

Hội nghị kết tập kinh điển đầu tiên của Tăng đoàn, đặt nền móng cho việc bảo tồn lời dạy của Đức Phật.

Kỳ kết tập kinh điển được kể theo nhiều truyền thống khác nhau, nhằm xác định và ghi lại lời Phật dạy.

Cách ví phiền não như khách lạ và bụi bám tạm thời, không phải bản chất sẵn có của tâm.

Bốn phương diện trong việc hành trì giới luật, gồm khi nào được mở, khi nào phải ngăn, giữ đúng và vi phạm.

Nghi thức và bài kệ ngắn được đọc để mở đầu, trước khi chính thức bước vào tụng đọc một bộ kinh.

Bài kệ bốn câu đọc trước khi tụng kinh, tán thán giáo pháp sâu mầu khó gặp và phát nguyện thấu hiểu chân nghĩa lời Phật dạy. Mở đầu nghi thức tụng niệm.

Nghi thức điểm nhãn, an vị nhằm tôn trí và làm 'sáng tỏ' một pho tượng Phật, Bồ-tát mới tạo.

Lời chỉ dạy của bậc thầy nhằm mở bày, khơi gợi để người nghe nhận ra lẽ thật nơi chính mình.

Bốn việc nêu mục đích Phật ra đời theo kinh Pháp Hoa: khai mở, chỉ bày, làm cho giác ngộ và đưa vào tri kiến Phật. Tất cả nhằm giúp chúng sinh thành Phật.

Một lối tu thiền chú tâm vào một câu hỏi nhức nhối để dồn nén nghi tình, dẫn tới bừng ngộ.

Pháp thiền tham cứu một công án hay thoại đầu để khơi dậy nghi tình, từ đó bừng sáng kiến tánh.

Một loại pháp khí gõ phát tiếng, dùng để báo hiệu và giữ nhịp trong sinh hoạt nơi chùa.

Một loài thần ca hát ở cõi trời, hình người mà có sừng, nằm trong tám bộ chúng hộ trì Phật pháp.

Hạnh đi xin ăn của người xuất gia, nuôi thân để tu và tạo duyên gieo phước cho người cúng dường.

Trong Mật tông, đây là việc trì tụng chân ngôn bằng miệng để hòa hợp với lời nói nhiệm mầu của vị Bổn tôn. Nó là một trong ba phương diện mật hành.

Nghiệp tạo ra từ lời nói; lời thiện đem phước, lời ác gây họa.

Các thế kết tay mang ý nghĩa biểu trưng, dùng trong nghi quỹ và tượng pháp, đặc biệt phổ biến trong Mật giáo.

Đức khiêm tốn, cung kính, hạ mình — đối trị với ngã mạn.

Trạng thái thân và tâm trở nên nhẹ nhõm, êm dịu, lìa khỏi sự thô nặng, thường khởi lên khi tâm dần lắng vào định.

Một trong bảy giác chi, làm thân tâm nhẹ nhàng, lắng dịu, làm nền cho định phát sinh.

Đợt tu tập tập trung trong một khoảng thời gian tại chùa, gồm tụng kinh, niệm Phật, nghe pháp, thiền tập và sinh hoạt chung.

Sự bất toại nguyện vốn có của đời sống: từ đau đớn rõ rệt đến cảm giác trống vắng, không bao giờ đủ, vì mọi thứ đều đổi thay.

Cách ví von cõi sống chết của chúng sinh như một biển nước rộng lớn, khó vượt qua.

Phép quán chiếu để thấy rõ mọi thứ do duyên sinh đều mang tính bất toại nguyện, không đem lại an ổn lâu dài.

Khu nhà kho trong chùa, nơi cất giữ lương thực và vật dụng chung cho đại chúng.

Ba chân lý của tông Thiên Thai: tánh không, sự giả hữu do duyên, và trung đạo dung hợp cả hai.

Đại sư Nhật Bản sáng lập tông Chân Ngôn, được tôn xưng là Hoằng Pháp Đại Sư.

Thiền sư thời Lý được dân gian tôn là tổ nghề đúc đồng, tác giả bài kệ thi nổi tiếng Ngôn hoài.

Một phương diện của Như Lai tạng: tự tánh vốn rỗng rang, lìa hết phiền não nhiễm ô.

Phép định quán thấy các pháp đều không có tự tánh, một trong ba cửa giải thoát.

Tầng thiền định vô sắc đầu tiên, lấy hư không không có giới hạn làm đối tượng an trú.

Niềm nghi lớn dấy lên khi tham cứu thoại đầu, được xem là động lực dẫn tới sự bừng ngộ.

Vị thiền sư thời Đinh – Tiền Lê, được triều đình phong làm Tăng thống, được xem là vị quốc sư đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Vị cao tăng Trung Hoa thời nhà Đường, học trò xuất sắc của ngài Huyền Trang và là người sáng lập một tông phái lớn nghiên cứu về tâm thức.

Vị cao tăng có công lớn truyền bá Phật pháp ở Giao Châu rồi sang Đông Ngô.

Tên gọi chung của các pháp khí gõ phát ra tiếng trong chùa, như chuông, mõ, bảng, khánh, dùng để báo hiệu và tập hợp đại chúng.

Phần của tâm thức đảm nhận việc nhận biết, soi chiếu đối tượng — tức khía cạnh "chủ thể nhận thức" trong một niệm tâm.

Trực nhận ra bản tâm, thấy được Phật tánh nơi chính mình — mục tiêu của Thiền tông.

Thái độ bám chấp cho rằng quan điểm sai lệch của mình là hơn hết, một trở ngại trên đường tu.

Hai loại mê lầm — mê về lý (kiến hoặc) và mê về sự (tư hoặc) — cần đoạn để thoát sinh tử.

Một đơn vị thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo, dài đến mức gần như không thể hình dung bằng năm tháng thường.

Việc ấn định ranh giới một khu vực để Tăng chúng hội họp và tiến hành các nghi sự đúng luật.

Mười sợi dây trói buộc chúng sinh vào luân hồi; cắt đứt dần chúng là tiến trình giải thoát.

Một phiền não nhỏ: tâm say sưa, tự mãn về những điều tốt đẹp mình đang có, từ đó sinh kiêu căng ngạo nghễ.

Bà là người trực tiếp nuôi nấng Thái tử Tất Đạt Đa từ nhỏ và về sau trở thành người nữ đầu tiên được phép sống đời xuất gia.

Người lớn tuổi nhất trong nhóm năm vị tu sĩ nghe bài pháp đầu tiên của Phật, và là người giác ngộ trước nhất.

Pháp khí hình chày của Mật tông, biểu trưng cho trí tuệ kiên cố có thể phá tan mọi phiền não.

Một trong hai mạn-đà-la căn bản của Mật giáo, biểu thị mặt trí tuệ kiên cố như kim cương của Phật.

Vị thần hộ pháp dũng mãnh tay cầm chày kim cang, thường được tạc tượng đứng canh giữ trước cửa chùa.

Một vị Bồ-tát trong Mật tông, tiêu biểu cho tâm giác ngộ vững chắc và pháp môn sám hối thanh tịnh.

Vị cao tăng Mật giáo đời Đường gốc Ấn Độ, một trong ba đại sư truyền bá Mật tông thời Khai Nguyên, có công đưa pháp môn Kim cang giới vào Trung Hoa.

Vị Bồ Tát tượng trưng cho kho tàng trí tuệ kiên cố như kim cương, là vị tuyên thuyết phẩm Thập Địa trong kinh Hoa Nghiêm.

Truyền thống Phật giáo Mật tông dùng chân ngôn, ấn quyết và quán tưởng; phổ biến ở Tây Tạng.

Những bài giảng được ghi lại từ lời dạy của Đức Phật.

Bộ kinh ngắn rất quen thuộc, mô tả cảnh đẹp cõi Cực Lạc và khuyên chuyên tâm niệm danh hiệu Phật A Di Đà.

Tập kinh gồm gần một trăm chuyện ngụ ngôn hài hước, mượn thí dụ để răn dạy giáo lý.

Một bài kinh rất ngắn trong tạng Pāli. Đức Phật dạy Bāhiya buông mọi diễn giải, để cái thấy chỉ là cái thấy, cái nghe chỉ là cái nghe, nhờ đó Bāhiya giải thoát ngay lập tức.

Bản kinh Đại thừa nói về công ơn sâu nặng của cha mẹ và cách báo đáp, gắn liền với truyền thống hiếu hạnh.

Bản kinh nói về công ơn sâu nặng của cha mẹ và bổn phận báo hiếu, thường tụng trong mùa Vu Lan.

Một bài kinh ngắn nêu tám điều mà bậc giác ngộ thường quán chiếu, hay được tụng để nhắc nhở sống tỉnh thức và bớt tham muốn.

Một bản kinh Đại thừa ca ngợi tấm lòng thương xót lớn lao, kể lại các lời nguyện rộng sâu mà chư Phật từng phát khi còn tu hành.

Tập kinh ngắn gồm bốn mươi hai đoạn lời dạy cô đọng, theo truyền thống được coi là bản kinh sớm nhất được dịch và lưu truyền ở Trung Hoa.

Bài kinh ngắn ca ngợi phẩm chất quý báu của ba ngôi Phật, Pháp, Tăng, thường được trì tụng để cầu bình an.

Bài pháp đầu tiên Đức Phật giảng sau khi thành đạo, mở đầu cho sự truyền bá giáo pháp.

Bản kinh ngắn ghi lại những lời căn dặn cuối cùng của Đức Phật cho hàng đệ tử trước khi ngài nhập Niết-bàn.

Một bộ kinh Đại thừa lấy nhân vật cư sĩ Duy Ma Cật, đề cao tinh thần bất nhị và việc hành Bồ tát hạnh ngay giữa đời thường.

Bản kinh nói về Phật Dược Sư và mười hai đại nguyện cứu chữa bệnh khổ, tiêu trừ tai ách và kéo dài đời sống an lành.

Bản kinh ghi lại thời kỳ và lời dạy sau cùng của Đức Phật trước khi nhập diệt.

Bộ kinh nói về hạnh nguyện cứu độ chúng sinh của Bồ tát Địa Tạng, đề cao hiếu đạo và luật nhân quả.

Một bài kinh ngắn quen thuộc của Phật giáo Nam truyền, liệt kê những điều phúc lành cao thượng giúp đời sống an vui và hướng đến giải thoát. Còn gọi là kinh Hạnh phúc.

Một bộ kinh quan trọng đặt nền cho trường phái phân tích về thức và sự nhận biết trong đạo Phật.

Một bài kinh ngắn ghi lại lời Đức Phật dạy con mình về tầm quan trọng của sự thật thà và việc tự xét hành vi.

Đi bộ chậm rãi quanh một khu vực để vận động và giữ chánh niệm sau thời thiền tọa.

Bộ kinh Đại thừa lớn vào bậc nhất, vẽ ra một vũ trụ trùng trùng vô tận trong đó mọi sự vật hàm chứa và phản chiếu lẫn nhau.

Bộ kinh Bát nhã nổi tiếng, dạy buông mọi chấp tướng để thấy thật tướng các pháp.

Một bộ kinh Đại thừa quan trọng, nổi bật với chủ đề sám hối và hộ quốc an dân. Kinh dạy rằng người trì tụng được chư thiên và tứ thiên vương che chở.

Bộ kinh Đại thừa được Thiền tông sơ kỳ và học phái Duy thức xem trọng, bàn về tâm thức và pháp tự chứng nơi nội tâm.

Một bộ kinh Đại thừa thâm sâu bàn về chân tâm, các tầng mê lầm và pháp tu định tuệ kiên cố để không bị cảnh ma làm lạc.

Bài kinh nổi tiếng Đức Phật giảng cho một nhóm đông đạo sĩ vốn thờ lửa, chỉ ra rằng tất cả đang bị thiêu đốt bởi phiền não.

Một bộ phái Phật giáo bộ phái chủ trương chỉ tin cậy vào kinh, dè dặt với hệ thống luận giải đồ sộ của các phái khác.

Bản kinh kể chuyện ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ thoát khổ cảnh ngạ quỷ, làm nền tảng cho lễ Vu Lan báo hiếu.

Bản kinh ghi lại cuộc vấn đáp sinh động giữa một vị tỳ kheo uyên bác và một vị vua về những vấn đề cốt lõi của đạo Phật.

Bài kinh ngắn dạy cách sống an ổn ngay trong giây phút hiện tại, không bị quá khứ và tương lai cuốn đi.

Bản kinh phổ thông trình bày mối liên hệ nghiệp báo nhân quả qua ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai.

Bản kinh trình bày cô đọng phương pháp quán sát thân, cảm giác, tâm và các hiện tượng — nền tảng thực hành chánh niệm trong đạo Phật.

Bộ kinh Đại thừa nêu các giới của Bồ tát, được xem là nền tảng giới luật cho người phát tâm Bồ tát.

Bộ kinh trung tâm của Thiền tông Trung Hoa, ghi lại hành trạng và lời dạy của vị Tổ thứ sáu.

Một tập kinh kể lại bối cảnh nhân duyên cho từng bài kệ trong kinh Pháp Cú. Mỗi câu chuyện giúp người đọc hiểu vì sao Đức Phật nói lời kệ ấy.

Bộ kinh Đại thừa quan trọng, dạy rằng tất cả chúng sinh đều có thể thành Phật.

Một phẩm kinh nổi tiếng ca ngợi hạnh nguyện cứu khổ rộng khắp của Bồ tát Quán Thế Âm.

Bài kinh hướng dẫn cách nương theo hơi thở để rèn tâm tỉnh giác, nền tảng của nhiều pháp thiền cho đến ngày nay.

Kinh dạy pháp quán tưởng Bồ Tát Phổ Hiền và sám hối sáu căn, được xem là phần kết của kinh Pháp Hoa.

Một trong ba bộ kinh chính của pháp môn Tịnh độ, dạy cách quán tưởng cõi Cực Lạc và các phẩm vãng sinh.

Một tuyển tập các bài kệ ngắn rất cổ trong kinh điển Pāli, chứa nhiều bài quen thuộc như Kinh Từ Bi và Kinh Châu Báu.

Một bài kinh trong tạng Pāli, trong đó Đức Phật chỉ ra nhiều cách thiết thực để nhận diện và đoạn trừ các phiền não rò rỉ trong tâm.

Một bộ kinh Đại thừa lấy lời thuyết pháp của hoàng hậu Thắng Man làm trung tâm, nêu cao giáo lý Như Lai tạng và nhất thừa.

Bài kinh trình bày mười việc lành về thân, miệng và ý, xem đó là nền móng cho mọi điều tốt đẹp ở đời và trên đường tu.

Một bài kinh ngắn trong Trung Bộ, Đức Phật khuyên đệ tử lấy điều gì làm gia tài đích thực.

Bài kinh căn bản dạy cách quan sát thân thể, cảm giác, tâm và các hiện tượng để rèn chánh niệm và đi đến giải thoát.

Bản kinh ngắn gồm 42 đoạn nêu cốt yếu giáo pháp, tương truyền là kinh đầu tiên được dịch ra Hán văn.

Bộ kinh Đại thừa trình bày giới và đường tu dành riêng cho người cư sĩ nam tại gia phát tâm Bồ tát.

Một bài kinh dùng hình ảnh tấm vải bẩn để chỉ ra những phiền não làm dơ tâm, cần được tẩy sạch trước khi tâm có thể trong sáng.

Một bộ kinh Đại thừa nói về tánh giác sáng suốt vốn sẵn đủ nơi mỗi người. Kinh được trình bày qua các câu hỏi của mười hai vị Bồ tát.

Bản kinh được xem là phần mở đầu (khai kinh) cho Kinh Pháp Hoa, nêu lý một pháp sinh ra vô lượng nghĩa.

Bộ kinh nền tảng của Tịnh độ, kể lại hạnh nguyện thuở tu nhân và 48 lời nguyện lớn của Phật A Di Đà.

Bài pháp thứ hai Đức Phật giảng cho năm anh em Kiều Trần Như, chỉ rõ năm uẩn đều không phải là cái tôi.

Bản kinh kể chuyện ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ, là nền tảng tinh thần của lễ Vu Lan báo hiếu hằng năm.

Vị thầy thuốc trứ danh thời Đức Phật, từng chữa bệnh cho nhà vua và cho chính Đức Phật, là tấm gương người cư sĩ hộ trì Tam bảo bằng nghề nghiệp của mình.

Một trong những ngôi tinh xá quan trọng bậc nhất thời Phật, gắn liền với vô số bài kinh được thuyết tại đây.

Ngọn núi nổi tiếng gần kinh thành nước Ma-kiệt-đà, nơi Đức Phật thuyết nhiều bài pháp quan trọng.

Lá hình trái tim của cây bồ-đề nơi Phật thành đạo, biểu tượng cho giác ngộ và trí tuệ.

Người con duy nhất của Đức Phật khi còn là thái tử, về sau xuất gia từ thuở nhỏ và trở thành một trong những đệ tử lớn của Tăng đoàn.

Gian nhà trong chùa dùng để tôn trí tượng các vị A-la-hán.

Một loài quỷ dữ trong thần thoại Ấn Độ, sau khi quy y có thể trở thành thần hộ trì Phật pháp.

Cảm giác an vui, dễ chịu vi tế khởi lên khi tâm an trú trong thiền định. Đây là một trong những yếu tố đặc trưng của các tầng thiền.

Già và chết — mắt xích cuối của mười hai nhân duyên, kèm theo sầu, bi, khổ, ưu, não.

Cách gọi vị thầy tâm linh trong Phật giáo Tây Tạng, người dẫn dắt và truyền trao giáo pháp cho học trò.

Vị Thiền sư đời Đường được tôn là khai tổ một trong những dòng thiền lớn và lâu bền nhất Đông Á.

Vị thiền sư đời Đường, người khai sáng tông Lâm Tế, nổi tiếng với tiếng hét và phương pháp tiếp dẫn người học sắc bén.

Khu vườn nơi Thái tử Tất Đạt Đa chào đời, một trong bốn thánh tích quan trọng của Phật giáo, ngày nay nằm tại Nepal.

Tên gọi khác của phiền não, ví như chất rò rỉ làm tâm ô nhiễm và giữ ta trôi lăn trong sinh tử. Dứt sạch lậu hoặc gọi là 'lậu tận'.

Tòa lầu cao trong khuôn viên chùa dùng để đặt chiếc trống lớn, thường được dựng đối xứng với gác chuông.

Lễ cưới tổ chức tại chùa, đôi vợ chồng phát nguyện sống hòa thuận theo lời Phật dạy.

Cúi lạy trước hình tượng Phật để bày tỏ lòng tôn kính và buông bỏ ngã mạn.

Lễ kỷ niệm ngày Đức Phật thành đạo dưới cội bồ-đề, theo truyền thống Bắc tông thường vào mùng 8 tháng Chạp.

Luận sư Ấn Độ có vai trò then chốt trong việc định hình con đường tu tập tiệm tiến tại Tây Tạng.

Cách thọ sinh nơi cõi Cực Lạc theo giáo lý Tịnh độ: sinh ra từ hoa sen thay vì qua thai bào.

Một vị nữ tu xuất gia thời Đức Phật, được ghi nhận là người có năng lực thiền định và thần thông nổi bật nhất trong hàng các vị ni.

Bậc thầy huyền thoại được xem là người đặt nền móng cho Phật giáo trên đất Tây Tạng, được tín đồ tôn kính như một vị thầy lớn.

Bạn đồng tu trong pháp môn Tịnh độ, cùng niệm Phật và sách tấn nhau.

Vị tổ Tịnh độ đời Minh, chủ trương Thiền - Tịnh song tu và để lại nhiều trước tác khuyến tu.

Chiếc chuông nhỏ cầm tay trong nghi lễ Mật giáo, biểu trưng cho trí tuệ và sự rỗng lặng của tánh không.

Chiếc chuông nhỏ cầm tay trong nghi lễ Mật tông, tượng trưng cho trí tuệ và tánh không.

Ngọn núi nổi tiếng gần kinh đô Vương Xá của nước Ma-kiệt-đà, gắn liền với nhiều buổi thuyết pháp quan trọng của Đức Phật.

Chiếc lọng quý che bên trên, một trong tám vật cát tường, tượng trưng cho sự che chở và tôn quý của giáo pháp.

Cô con gái tám tuổi của vị Long Vương, trong Kinh Pháp Hoa được kể là thành Phật trong khoảnh khắc, cho thấy mọi loài đều có khả năng giác ngộ.

Hình ảnh chỉ tâm tham muốn vô tận, luôn đói khát mà chẳng bao giờ thấy đủ.

Một luận sư Phật giáo Đại thừa lỗi lạc ở Ấn Độ, người hệ thống hóa giáo lý tánh không và lập nên Trung quán tông.

Một vị tổ trong dòng truyền thừa Mật tông, được xem là cầu nối giữa các bậc thầy đời trước và đời sau.

Vua của loài rồng (nāga), một dạng chúng sinh có năng lực làm mưa, thường hiện ra hộ trì Phật pháp; thuộc Thiên long bát bộ.

Phẩm vật sau khi dâng cúng Phật được chia lại cho mọi người thọ dụng, xem như phước lộc.

Khu vườn ngoài thành Ba La Nại, nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên sau khi thành đạo.

Lời nói hiền hòa, dễ thương, thơm lành như hoa sen; cách hình dung gần gũi về lời ái ngữ.

Các tác phẩm phân tích, hệ thống hóa và giải thích sâu giáo lý của Phật.

Vòng sinh tử nối tiếp không ngừng, do nghiệp và tham ái dẫn dắt qua nhiều đời sống.

Hệ thống giới luật, quy tắc sinh hoạt cho người xuất gia và Tăng đoàn.

Tông phái Phật giáo chuyên nghiên cứu và hành trì Giới luật, lấy việc giữ giới làm cửa ngõ vào đạo.

Sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý.

Sáu thứ ô nhiễm phụ thuộc của tâm, làm vẩn đục và cản trở sự trong sạch của nội tâm.

Sáu bước tu thiền do Đại sư Trí Khải hệ thống, dẫn dắt hành giả từ đếm hơi thở tới tịch tịnh sáng suốt.

Sáu cõi tái sinh trong luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục.

Sáu hạnh đưa người tu vượt sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ.

Sáu nguyên tắc sống hòa hợp trong Tăng đoàn: hòa về thân, khẩu, ý, giới, kiến và lợi.

Sáu nguyên tắc sống chung hòa hợp giúp một tập thể tu hành gắn kết và bền vững.

Sáu cửa giác quan tiếp xúc với cảnh, một mắt xích trong chuỗi mười hai nhân duyên.

Sáu đề mục để hướng tâm và nuôi dưỡng niềm an lạc, thường được khuyên thực hành trong đời sống Phật tử.

Cách phân chia mười cảnh giới của chúng sinh: sáu cõi còn luân hồi của phàm phu và bốn quả vị giác ngộ của bậc thánh.

Cách ví sáu đối tượng của giác quan như sáu tên trộm cướp mất công đức của người tu.

Sáu năng lực siêu việt mà bậc tu chứng thiền định sâu có thể đạt; trong đó chỉ năng lực cuối mới gắn với giải thoát thật sự.

Sáu loại nhận biết sinh ra khi sáu căn tiếp xúc sáu trần: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức.

Sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và pháp (ý tưởng).

Câu thần chú sáu chữ "Om Mani Padme Hum" gắn với Bồ tát Quán Thế Âm, biểu trưng lòng từ bi.

Cách phân chia sáu cấp độ trên con đường nhận ra Phật tánh, đi từ nguyên lý đến chỗ rốt ráo, theo một tông phái lớn.

Sáu cấp độ trên đường thành Phật theo tông Thiên Thai, từ chỗ vốn sẵn lý tánh đến chỗ giác ngộ rốt ráo.

Sáu tướng trong giáo lý Hoa Nghiêm, diễn tả quan hệ viên dung giữa cái toàn thể và các thành phần của vạn pháp.

Học thuyết Hoa Nghiêm cho thấy mọi sự vật đều mang sáu khía cạnh đối đãi nhưng dung hợp trọn vẹn.

Trung tâm Phật giáo lâu đời bậc nhất ở Việt Nam, thuộc vùng Bắc Ninh ngày nay.

Vật dụng đựng tro dùng để cắm và đốt hương cúng Phật trên bàn thờ.

Hình ảnh ẩn dụ của kinh Hoa Nghiêm: tấm lưới ngọc của trời Đế Thích, mỗi hạt châu phản chiếu vô số hạt khác, biểu thị mọi sự vật dung thông vô ngại.

Hình ảnh tấm lưới ngọc phản chiếu lẫn nhau, dùng để diễn tả sự dung thông vô tận của vạn pháp.

Bộ nghi văn sám hối tương truyền do vua Lương Vũ Đế cho lập để cầu siêu, giải oan nghiệp cho hoàng hậu.

Phương diện bản thể bình đẳng, chân thật của vạn pháp trong cách nhìn của Hoa Nghiêm.

Cảnh giới quán chiếu của Hoa Nghiêm, trong đó nguyên lý chân thật và sự vật cụ thể hoà nhập không trở ngại.

Nguyên lý cho thấy bản thể sâu kín và thế giới hiện tượng cụ thể luôn dung thông, không cản trở nhau.

Một trong hai mạn-đà-la căn bản của Mật giáo, biểu thị lý tánh từ bi vốn sẵn đủ nơi mỗi chúng sinh.

Người dì đã nuôi dưỡng Đức Phật từ nhỏ và về sau trở thành vị nữ tu đầu tiên trong lịch sử Phật giáo.

Một trong năm vị tu sĩ đầu tiên nghe Đức Phật giảng pháp và sớm chứng quả, thuộc nhóm bạn đồng tu thuở Ngài còn khổ hạnh.

Một vương quốc lớn và hùng mạnh ở miền bắc Ấn Độ thời Đức Phật, gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng của Phật giáo buổi đầu.

Một luận sư và thi sĩ lớn của Phật giáo Ấn Độ, được xem là tác giả nhiều tác phẩm nền tảng của Đại thừa.

Một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật, người đã cảm hóa Xá Lợi Phất chỉ bằng một bài kệ ngắn về duyên khởi.

Thiền sư Trung Hoa đời Đường, nổi tiếng với chủ trương 'tâm này chính là Phật' và lối dạy thiền sống động.

Thiên ma Ba-tuần, biểu tượng cho thế lực ngăn cản giải thoát, từng quấy phá khi Đức Phật sắp thành đạo.

Loài thần mình rắn lớn, một trong tám bộ chúng phi nhân hộ trì và cùng nghe Phật thuyết pháp.

Đồ hình thiêng biểu trưng vũ trụ và cảnh giới giác ngộ, dùng để quán tưởng trong Mật tông.

Thiền sư đời Lý thuộc dòng Vô Ngôn Thông, để lại bài kệ thị tịch nổi tiếng với câu thơ về cành mai trước sân.

Loại y năm điều liền mảnh, không có các vạch ngang phân ô, thường mặc khi lao tác hoặc dành cho người mới thọ giới. Một trong các loại pháp y của người xuất gia.

Vị đạo sư cư sĩ Tây Tạng đã nhiều lần sang Ấn Độ cầu pháp, mắt xích quan trọng trong dòng truyền thừa Mật tông.

Thức thứ bảy, nguồn gốc của ý niệm chấp ngã, luôn bám vào a lại da thức cho là "tôi".

Thời kỳ giáo pháp suy vi, người tu khó chứng ngộ; theo quan niệm chia ba thời chánh - tượng - mạt.

Một lối thiền của tông Tào Động, lấy sự lặng lẽ ngồi yên làm cốt. Trong cái tĩnh lặng đó, tự tánh sáng suốt tự nhiên hiển lộ.

Pháp thiền lặng lẽ chiếu soi, để tâm tịch tịnh sáng tỏ mà không bám một đề mục, đặc trưng tông Tào Động.

Những câu chú thường ngắn gọn, được trì tụng trong truyền thống Mật giáo nhằm gắn kết thân, lời và ý của hành giả với chư Phật, Bồ Tát.

Đại hành giả Tây Tạng, từ một người từng tạo nghiệp ác trở thành bậc chứng ngộ qua khổ luyện.

Tông phái tu tập qua chân ngôn (chú), thủ ấn và quán tưởng, dưới sự truyền dạy của thầy.

Tin mù quáng vào những điều không phù hợp Chánh pháp và nhân quả.

Vị tổ sư đã khai mở một hệ phái Phật giáo bản địa độc đáo của Việt Nam giữa thế kỷ 20.

Cách thực hành quán sát trực tiếp thân tâm để thấy rõ bản chất thật của mọi hiện tượng.

Trí tuệ phát sinh từ thiền quán, soi thấy bản chất thật của thân tâm và mọi hiện tượng.

Làm sáng tỏ tâm mình và thấy được bản tánh — cốt tủy chứng ngộ của Thiền tông.

Pháp khí bằng gỗ, thường chạm hình cá, được gõ để giữ nhịp đều đặn trong lúc tụng kinh, niệm Phật.

Cái mõ nhỏ cầm tay dùng giữ nhịp trong các thời tụng niệm.

Một nghi thức bố thí thức ăn cho các cô hồn, thường được tụng vào buổi chiều ở nhiều chùa.

Khoảnh khắc một ý nghĩ vừa nảy lên trong đầu. Đây là thời điểm quý để kịp nhận ra và làm chủ tâm mình.

Khăn trùm đầu có hình tượng hoặc danh hiệu Bồ-tát Quán Âm, thường được Phật tử nữ đội khi lễ bái.

Loại mũ có năm cánh tượng trưng Ngũ Phật, được đội khi hành lễ Mật tông hoặc trai đàn chẩn tế, mang tên Phật Tỳ Lô Giá Na.

Một trong những đại đệ tử của Đức Phật, được tôn là bậc thần thông số một. Tên tuổi ông gắn liền với câu chuyện cứu mẹ và ngày lễ Vu Lan báo hiếu.

Mười sáu tầng tuệ giác lần lượt phát sinh trên con đường thiền quán minh sát.

Mười đề mục niệm tưởng giúp lắng tâm, an định và nuôi dưỡng thiện pháp.

Một trung tâm tu học Phật giáo lớn bậc nhất ở Ấn Độ cổ, nơi quy tụ hàng nghìn tăng sĩ và học giả từ nhiều xứ.

Vị thiền sư đắc pháp nơi Lục Tổ Huệ Năng, thầy của Mã Tổ Đạo Nhất. Dòng thiền của ngài về sau sinh ra hai tông Lâm Tế và Quy Ngưỡng.

Một vị thiền sư nổi tiếng đời Đường, thầy của Triệu Châu, gắn với công án 'chém mèo'.

Một vị hoàng thân dòng Thích Ca theo Phật xuất gia, ban đầu còn vương vấn ái dục nhưng về sau tinh tấn đắc đạo.

Vị La Hán mà truyền thống cho là tác giả 'Pháp Trụ Ký', bản văn ghi lại danh sách và sứ mệnh của các vị La Hán hộ trì Chánh pháp. Tên ngài còn được dịch là Khánh Hữu.

Con đường tu khó, nương vào tự lực hành Bồ Tát đạo qua nhiều kiếp; đối lại với con đường dễ đi của pháp môn Tịnh độ.

Hai lối tu: "đường khó" dựa vào sức tự lực gian nan, và "đường dễ" nương vào tha lực niệm Phật cầu vãng sinh.

Một trạng thái tâm bực dọc, hung hăng nổi lên nối tiếp sau khi đã giận hờn.

Đại thành tựu giả Phật giáo Ấn Độ, thầy của dịch giả Marpa người Tây Tạng. Ngài gắn liền với 'Lục pháp Naropa', sáu pháp tu Mật tông cốt lõi của dòng Kagyu.

Vị La Hán Tĩnh Tọa, một trong Thập bát La Hán, tương truyền vốn là người có sức vóc mạnh mẽ.

Trong Duy thức học, đây là khả năng của tâm thức biến hiện ra cảnh vật mà ta nhận biết. Có ba lớp thức cùng làm việc biến hiện này.

Trong khoa luận lý học Phật giáo, đây là cặp chủ thể nhận biết và đối tượng được nhận biết. Hai mặt này luôn đi liền nhau trong mọi nhận thức.

Cặp chủ thể nắm bắt và đối tượng bị nắm bắt; buông được cả hai mới chứng trí vô phân biệt.

Sự thật rằng nơi con người không hề có một cái tôi thường còn, độc lập và tự chủ tuyệt đối.

Sự kiêu căng, so đo hơn thua, lấy cái "tôi" làm trung tâm.

Loài quỷ đói trong lục đạo, chịu khổ vì khát thèm triền miên do nghiệp tham lam keo kiệt.

Tổ thứ chín Tịnh Độ tông đời Minh, pháp danh Trí Húc, soạn 'A Di Đà Kinh Yếu Giải'.

Sự hoài nghi do dự về giáo pháp và con đường tu, làm chướng ngại sự tiến bộ.

Khối nghi vấn lớn và sống động khởi lên khi tham công án hay thoại đầu trong Thiền tông, dồn nén đến khi vỡ ra thành trải nghiệm tỉnh ngộ.

Vị cao tăng đời Đường, một trong những nhà sư Trung Hoa sang Ấn Độ cầu pháp. Ông đi bằng đường biển và để lại nhiều bản dịch cùng ký sự quý giá.

Hành động có chủ ý (qua thân, khẩu, ý) và kết quả mà nó tạo ra; ta chịu trách nhiệm với việc mình làm.

Kết quả của các hành động (nghiệp) đã tạo, biểu hiện thành sướng khổ trong hiện tại và tương lai.

Tấm gương được tin là soi rõ mọi việc thiện ác mà người đã khuất từng tạo lúc sinh thời.

Bữa ăn chính trong ngày của người xuất gia, được thọ thực trước giờ ngọ (giữa trưa) theo giới luật.

Viên ngọc quý trong truyền thuyết có thể hiện ra mọi thứ theo ý muốn, được dùng làm biểu tượng cho giáo pháp viên mãn.

Tập hợp năm mươi cảnh giới sai lệch mà người hành thiền có thể gặp, được phân theo từng uẩn trong một bộ kinh Đại thừa.

Năm chướng ngại tâm lý che lấp sự sáng suốt và cản trở thiền định: tham, sân, lười uể, bồn chồn hối tiếc, và nghi ngờ.

Năm khả năng tu tập làm nền và làm sức mạnh: tín, tấn, niệm, định và tuệ.

Năm cơ quan giác quan của thân: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân thể.

Năm thứ ham muốn lớn của con người, là sợi dây vô hình trói tâm vào vòng sinh tử nếu ta đắm chìm trong chúng.

Năm phép quán dùng để chế ngự những tâm bệnh thường gặp, giúp người tu lắng dịu vọng tưởng và đưa tâm vào định.

Nhóm năm phiền não gốc rễ, sâu nặng và chậm dứt, cần thời gian dài tu tập mới đoạn trừ được, đối lại với những trói buộc dễ nhận và dễ bỏ hơn.

Năm điều đạo đức căn bản của người Phật tử tại gia: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không dùng rượu và chất gây nghiện.

Năm sợi dây trói buộc khiến chúng sinh còn quẩn quanh trong các cảnh giới thấp của vòng sinh tử.

Năm loại quan niệm sai lầm sắc bén, dễ khởi và cũng dễ trừ, là một nhóm phiền não thuộc về nhận thức.

Năm ngành học lớn của Ấn Độ cổ mà người tu Đại thừa được khuyến khích thông thạo để hành đạo và giúp đời.

Năm tội nặng nhất theo Phật giáo, gây hậu quả nghiệp báo cực kỳ nghiêm trọng vì phá hủy những ân nghĩa và nền tảng thiêng liêng nhất.

Cách gọi gộp những trọng tội nặng nhất, thường nêu trong giáo lý Tịnh độ để nói về khả năng sám hối và vãng sinh.

Năm khả năng 'thấy' từ thấp đến cao, từ mắt thịt thường đến cái thấy viên mãn của một vị Phật.

Năm thành phần công đức làm nên thân giải thoát của bậc thánh: giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến. Đây là pháp thân do tu tập mà thành.

Năm vị Phật biểu trưng cho năm loại trí tuệ trong Mật tông, mỗi vị ứng với một phương và chuyển hoá một loại phiền não thành trí.

Năm bước chuẩn bị và điều chỉnh thân tâm giúp việc ngồi thiền được thuận lợi và vững vàng.

Năm thứ rau gia vị có mùi cay nồng mà người tu, nhất là theo truyền thống chay, thường kiêng dùng.

Cách sắp xếp toàn bộ lời Phật dạy thành năm giai đoạn và tám loại giáo pháp, do tông Thiên Thai lập ra.

Năm 'cỗ xe' giáo pháp, ứng với năm trình độ và mục tiêu tu tập khác nhau của con người.

Năm sợi dây trói buộc thuộc bậc cao, giữ chúng sinh ở trong các cõi thiền sắc giới và vô sắc giới. Đoạn hết năm thứ này thì chứng quả A-la-hán.

Năm tầng trời cao thuộc cõi sắc, được xem là nơi tái sinh dành riêng cho các bậc thánh đã đạt quả vị không còn trở lui cõi dục.

Năm thứ phiền não trói buộc tâm, ngăn che sự an định và tiến bộ trên đường tu.

Năm sự vẩn đục của thời đại suy đồi, khiến đời sống và tâm người ngày càng nhiễm ô, khó tu hành. Là cách kinh điển mô tả hoàn cảnh thời mạt pháp.

Năm nhóm tạo nên một con người: sắc (thân), thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (tạo tác), thức (nhận biết). Không nhóm nào là một cái "tôi" cố định.

Năm sản phẩm chế biến từ sữa, được dùng làm hình ảnh ví von cho năm thời kỳ giáo hóa hoặc năm cấp độ thấm nhuần của giáo pháp.

Cách phân loại một trăm pháp thành năm nhóm trong Duy thức học, nhằm trình bày toàn bộ các yếu tố cấu thành kinh nghiệm.

Năm chặng tu hành theo Duy thức học, từ tích lũy tư lương cho đến quả vị cứu cánh.

Một trong hai vị Bồ-tát thị giả của Phật Dược Sư, cùng Nhật Quang trợ giúp giáo hóa cõi Tịnh Lưu Ly.

Vị Bồ-tát thị giả bên phải Đức Phật Dược Sư, tượng trưng ánh trăng dịu mát.

Một luận sư Phật giáo Ấn Độ, người bảo vệ và khai triển tư tưởng Trung quán của Long Thọ theo lối lập luận quy mậu.

Thể loại sách ghi chép lại lời nói, đối đáp và hành trạng của các Thiền sư, đặc trưng riêng của truyền thống Thiền tông.

Thiền sư Trung Hoa, đệ tử của Quy Sơn Linh Hựu, cùng thầy khai sáng tông Quy Ngưỡng.

Hai quỷ tốt đầu trâu mặt ngựa trong địa ngục, chuyên áp giải và hành tội theo quan niệm dân gian.

Nhân (hạt giống chính) và duyên (điều kiện hỗ trợ) cùng hội đủ thì kết quả mới sinh.

Phép quán chiếu chuỗi mười hai nhân duyên để thấy rõ lý duyên khởi. Pháp tu này chuyên đối trị tâm si mê, giúp hiểu vì sao có khổ và luân hồi.

Cách nói dân gian khẳng định mọi việc xảy đến đều có nguồn cội từ chính hành động trước đó của ta. Gieo gì gặt nấy, không sai chạy.

Sự kiên nhẫn, bao dung, chịu đựng nghịch cảnh và lời trái ý mà tâm không nổi giận.

Quy luật gieo nhân nào gặt quả nấy: mọi hành động đều dẫn đến kết quả tương ứng.

Chân lý rằng trong con người không có một cái 'tôi' thường còn, chủ tể; một trong hai loại vô ngã.

Tác phẩm nổi tiếng của ngài Tịch Thiên, hướng dẫn nuôi lớn tâm Bồ đề và thực hành sáu hạnh ba la mật.

Việc đưa tâm an trú vững vàng vào trạng thái thiền định, tách khỏi tán loạn của ngoại cảnh.

Sự ra đi của Đức Phật hay bậc giác ngộ khi xả bỏ thân, chứng nhập Niết bàn trọn vẹn.

Nguyên lý đặc trưng của Hoa Nghiêm: một là tất cả, tất cả là một; mọi sự vật bao hàm và dung thông lẫn nhau.

Tam muội chuyên nhất một hạnh, an trụ tâm trên một đối tượng hay pháp giới bình đẳng, không tán loạn.

Một đại sư Nhật Bản thời trung cổ, sáng lập tông phái đề cao việc trì tụng danh hiệu Kinh Pháp Hoa.

Giáo lý đặc sắc của tông Thiên Thai: một niệm tâm hiện tại đã bao gồm trọn vẹn muôn pháp.

Vị Bồ Tát thị giả của Phật Dược Sư, đứng đầu chúng Bồ Tát ở cõi Tịnh Lưu Ly, biểu trưng cho ánh sáng mặt trời.

Một trong hai vị Bồ-tát thị giả thân cận của Đức Phật Dược Sư, tượng trưng cho ánh sáng ban ngày.

Tâm chuyên nhất, không tán loạn, dồn trọn vào một đối tượng tu tập.

Chi thiền 'nhất tâm': trạng thái tâm gom về một điểm, chuyên chú không tản mác trong định.

Niệm Phật đến mức tâm chuyên nhất, không còn tán loạn — mục tiêu mà pháp môn trì danh hướng tới.

Giáo nghĩa cốt lõi của Khởi tín luận: một tâm mở ra hai cửa là chân như và sinh diệt, bao trùm mọi pháp.

Phép quán đặc sắc của tông Thiên Thai: trong một niệm tâm đồng thời thấy được ba sự thật là không, giả và trung. Ba mặt này vốn không tách rời nhau.

Trí tuệ rốt ráo của Phật biết tường tận tất cả pháp cùng mọi sai biệt của chúng.

Trí thông đạt tánh không, tướng chung của tất cả các pháp; một trong ba thứ trí của giáo lý Bát-nhã.

Giáo lý Hoa Nghiêm: một tức là tất cả, tất cả tức là một; mỗi pháp dung nhiếp trọn vẹn pháp giới.

Hai mức độ chân lý: sự thật quy ước của đời sống thường ngày, và sự thật tối hậu về bản chất rỗng lặng của mọi hiện tượng.

Y nơi hai đế chân và tục mà hiển bày trung đạo: chẳng phải có, chẳng phải không, lìa hai cực đoan.

Hai phương diện của tánh không: cái tôi là không (ngã không) và mọi pháp đều không có tự tính (pháp không).

Tầng thiền định thứ hai trong bốn thiền sắc giới, nơi tâm vắng bặt sự tìm xét thô và lắng vào sự an định bên trong.

Cách gọi chung hai con đường tu của hàng Thanh văn và Duyên giác, theo cách phân loại của giáo lý Đại thừa.

Bộ luận hệ thống hóa giáo nghĩa Duy thức của Đại thừa, được xem là một trong các văn bản nền tảng của học phái Du Già hành.

Gom thu cái tâm đang tản mác, lăng xăng về một mối để giữ cho lắng đọng, an định.

Khối thịt nhô cao trên đỉnh đầu Đức Phật, một trong ba mươi hai tướng tốt, biểu trưng trí tuệ siêu việt.

Cách nhìn vạn pháp như ảo thuật, như mộng, như bọt nước — có vẻ thật mà không có thực thể bền chắc.

Một danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ chân như" hay "đến như thế".

Kho tàng giác ngộ tiềm ẩn trong mỗi chúng sinh, đồng nghĩa với Phật tánh.

Thuyết duyên khởi cho rằng chân tâm Như Lai tạng tùy duyên mà hiện ra mọi hiện tượng nhiễm và tịnh.

Khả năng thành Phật vốn sẵn nơi mỗi chúng sinh, bản chất luôn trong sạch dù đang bị phiền não che lấp. Một giáo lý quan trọng của Đại thừa.

Mười năng lực trí tuệ chỉ riêng một vị Phật mới có, dùng để thấu rõ căn cơ, nghiệp báo và cảnh giới của chúng sinh.

Pháp thiền tu theo thứ lớp giáo lý kinh điển do Đức Phật dạy, phân biệt với lối thiền của các Tổ sư.

Thấy biết sự vật đúng như thật, không thêm bớt qua lăng kính ưa ghét.

Một yếu tố của tâm có chức năng ghi nhớ rõ ràng đối tượng đã từng kinh nghiệm, không để bị quên.

Một trong năm căn, năng lực ghi nhớ và chú tâm bền bỉ, không quên đối tượng tu tập.

Chuỗi hạt dùng để lần đếm số lần khi niệm Phật hoặc trì chú; còn gọi là tràng hạt.

Giác chi chánh niệm, sự ghi nhận tỉnh giác rõ ràng đối tượng, đứng đầu trong bảy giác chi.

Phép tu nhớ nghĩ đến giới hạnh trong sạch của mình để tâm an vui và thêm vững lòng tu tập.

Điển tích nổi tiếng về việc trao truyền tâm pháp không qua lời nói, được nhà Thiền xem là cội nguồn của dòng truyền thừa.

Phép tu giữ tâm tỉnh thức theo dõi hơi thở vào ra, một trong những đề mục thiền nền tảng nhất.

Nghi thức dâng hương kèm quán nguyện ở phần mở đầu một thời khóa lễ bái, tụng niệm.

Phép quán thứ tư trong bốn lĩnh vực quán niệm, hướng tâm vào quan sát các pháp như chướng ngại, các uẩn và yếu tố giác ngộ.

Pháp tu nhớ nghĩ và xưng danh hiệu Phật (thường là "Nam mô A Di Đà Phật") để nhất tâm, cầu vãng sinh Tịnh độ.

Pháp niệm Phật được tu đến chỗ rốt ráo viên mãn, hợp nhất với thật tướng và thâu nhiếp cả sáu hạnh ba-la-mật.

Nơi chuyên dành cho việc niệm Phật và tu pháp môn Tịnh độ, thường nhỏ hơn ngôi chùa.

Pháp quán tưởng đến hình tướng và công đức của Phật để đối trị tâm nhiều phiền não chướng.

Trạng thái định sâu đạt được nhờ chuyên tâm niệm Phật, khi tâm hành giả và đối tượng niệm trở nên hợp nhất, vắng lặng.

Một pháp tu nhớ nghĩ đến những đức hạnh cao quý của tăng đoàn hiền thánh, giúp nuôi lớn niềm tin và tâm an tịnh.

Bước thiền quán quan sát chính trạng thái của tâm mình trong từng lúc, để thấy rõ tâm đang ra sao.

Phép quán sát thân thể để giữ tâm tỉnh giác, là chặng đầu trong bốn lĩnh vực quán niệm.

Phép tu nhớ nghĩ đến hạnh bố thí, rộng lượng của bản thân để nuôi lớn tâm xả ly.

Pháp tu tưởng nhớ đến các đức lành như tín, giới, bố thí, trí tuệ vốn đưa chúng sinh sinh lên cõi trời. Đây là một trong mười đề mục tùy niệm.

Phép quán thứ hai trong bốn lĩnh vực chánh niệm: nhận biết rõ ràng các cảm giác dễ chịu, khó chịu hay trung tính khi chúng khởi lên.

Việc quán sát các cảm giác dễ chịu, khó chịu hay trung tính khi đang hành thiền. Mục đích là thấy chúng đến rồi đi để tâm không bám víu.

Một trong các đề mục tu tập bằng cách thường nhớ nghĩ đến sự vắng lặng, an ổn tuyệt đối của Niết bàn.

Phép quán niệm về cái chết tất yếu để sống tỉnh giác và tinh tấn tu hành.

Trạng thái an tịnh tuyệt đối khi tham, sân, si đã dập tắt; chấm dứt khổ và vòng luân hồi.

Tên gọi các bộ sưu tập lời dạy của Đức Phật được ghi bằng tiếng Pāli, nguồn tư liệu gần với Phật giáo thời kỳ đầu.

Ngọn núi đứng ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo cổ; mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là một địa điểm địa lý.

Ngọn núi thiêng ở tỉnh Quảng Ninh, được xem là cái nôi của dòng thiền Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập.

Thành ngữ chỉ sự kiên trì bền bỉ lâu dài ắt đạt kết quả, thường dùng khuyến khích tu tập tinh tấn.

Chén nước trong được dâng lên bàn Phật, biểu trưng cho tâm thanh tịnh, trong sáng, bình đẳng và mát mẻ.

Những người mà ta từng gây oán hoặc thiếu nợ ở đời trước, nay gặp lại để đòi báo.

Thành ngữ chỉ chuỗi báo thù qua lại không dứt giữa các bên ôm lòng thù hận.

Lời người xưa khuyên sống lương thiện thì rồi sẽ gặp điều tốt đẹp.

Hành vi vi phạm giới luật đã thọ, làm tổn hại giới thể và sự thanh tịnh của người tu.

Phương pháp luận đặc trưng của tông Trung quán: chỉ cần phá bỏ cái thấy sai thì cái thấy đúng tự hiện.

Khoảnh khắc khối nghi trong tham thiền bất chợt vỡ tung, hành giả bừng sáng nhận ra bản tánh.

Vị vua đứng đầu các cõi trời thuộc Sắc giới. Trong kinh điển, vị này được kể là người đã thỉnh cầu Đức Phật đem giáo pháp ra giảng dạy cho thế gian.

Các tầng trời thuộc cõi Sắc, nơi những vị trời đã lìa dục, đạt tâm thanh tịnh nhờ thiền định cư ngụ.

Quay ánh nhìn vào bên trong để tự soi xét tâm mình, thay vì mải tìm cầu nơi ngoại cảnh.

Giáo lý và sự thật Đức Phật chỉ dạy; cũng có nghĩa là mọi hiện tượng, sự vật.

Vị tổ thứ tư của Liên tông (Tịnh độ) đời Đường, người sáng chế lối ngũ hội niệm Phật.

Tên đạo được thầy đặt cho khi quy y hoặc xuất gia, đánh dấu đời sống tâm linh mới.

Giảng đường trong chùa, nơi vị thầy thuyết giảng giáo pháp và đại chúng tập trung nghe pháp. Đây là một không gian quan trọng trong sinh hoạt tự viện.

Toàn thể vũ trụ vạn pháp; trong Đại thừa chỉ bản thể bao trùm tất cả hiện tượng.

Học thuyết duyên khởi của tông Hoa Nghiêm, nhấn mạnh mọi sự vật dung thông, nương nhau vô tận.

Phép quán tưởng đặc trưng của tông Hoa Nghiêm, dẫn dắt hành giả từ quán cái không tới cái nhìn dung thông vô ngại.

Phần thực hành tu tập - thiền định và quán chiếu - bên cạnh phần học hiểu giáo lý.

Một vị sư Trung Hoa thời cổ đã đi bộ sang Ấn Độ thỉnh kinh và viết lại hành trình trong cuốn Phật Quốc Ký.

Phương diện học hiểu, nghiên cứu giáo lý kinh điển, làm nền tảng cho việc thực hành tu tập.

Buổi tụ họp đông người để nghe giảng pháp, tụng kinh hoặc hành lễ.

Niềm hỷ lạc trong sạch khởi lên khi tiếp xúc với Chánh pháp qua nghe pháp, hành thiền hay thể nhập chân lý.

Các dụng cụ dùng trong nghi lễ và tu tập như chuông, mõ, khánh, trống.

Giáo lý cho rằng mọi sự vật, hiện tượng đều không có một bản chất riêng tồn tại độc lập.

Vỏ ốc tù và dùng làm pháp khí, biểu trưng cho âm thanh giáo pháp vang vọng khắp nơi.

Thiền sư đời Trần, tổ thứ hai của thiền phái Trúc Lâm.

Bánh xe Pháp — biểu tượng giáo pháp của Phật, "chuyển pháp luân" nghĩa là bắt đầu giảng dạy.

Lời nguyện cầu bánh xe Chánh pháp luôn được chuyển vận, tức Phật pháp được truyền bá không dứt.

Một phương pháp, con đường tu tập cụ thể (như niệm Phật, tham thiền, trì chú).

Con mắt trí tuệ thấy rõ Chánh pháp; một trong năm loại mắt (ngũ nhãn).

Vị thiền sư khai sáng một trong năm dòng thiền lớn của Thiền tông Trung Hoa.

Vị tổ sáng lập một tông phái Tịnh độ độc lập ở Nhật Bản, đề cao việc chuyên tâm niệm danh hiệu Phật.

Vị cao tăng đời Đường có công lớn hoàn thiện hệ thống giáo lý của Hoa Nghiêm tông, thường được tôn xưng là Hiền Thủ quốc sư.

Tiền thân của Phật A Di Đà, khi còn tu hạnh Bồ tát đã phát những đại nguyện kiến lập cõi Cực Lạc.

Bản tánh chân thật, bất biến của mọi sự vật hiện tượng; còn gọi là chân như, vắng lặng không sinh không diệt.

Sự thực chứng đạo quả giải thoát — thành quả sau cùng của việc học và hành Phật pháp.

Thân chân lý của Phật, là bản thể giác ngộ vượt khỏi hình tướng.

Bậc Bồ-tát đã bước vào các địa vị chứng ngộ cao, phần nào thể nhập được chân lý tuyệt đối, khác với Bồ-tát còn ở hàng phàm.

Đối tượng riêng của ý thức — những hình ảnh, ý niệm và pháp được tâm tư duy nắm bắt.

Tông phái Phật giáo Trung Hoa chuyên nghiên cứu Duy thức, do Huyền Trang truyền lập.

Hương vị an lạc, thấm thía có được khi thực sự thể nghiệm giáo pháp.

Các pháp đều không có tự thể độc lập thường hằng; cùng nhân vô ngã hợp thành hai vô ngã.

Loại vật chất rất vi tế mà chỉ ý thức nhận biết được, không thấy bằng mắt hay các giác quan thường.

Một trong những nhà luận lý học Phật giáo lớn nhất Ấn Độ, kế thừa và kiện toàn hệ thống nhân minh học của Trần Na.

Khởi tâm nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh, điểm khởi đầu của con đường Bồ-tát.

Một trong Thập bát La Hán, thường gọi là Tọa Lộc La Hán hoặc Khán Môn La Hán.

Khởi lên ý nguyện tu hành hoặc làm việc thiện một cách mạnh mẽ, chân thành.

Tên phiên âm của Tôn giả Vajraputra, vị Tiếu Sư La Hán trong nhóm Thập bát La Hán.

Một trạng thái tâm bất thiện thuộc nhóm phiền não nhỏ, là cơn giận bừng phát ngay khi gặp cảnh trái ý trước mắt.

Sinh tử có kỳ hạn và hình hài thô của phàm phu trong ba cõi, đối lại với sinh tử vi tế của các bậc thánh.

Bậc đã hoàn toàn giác ngộ, tự mình tỉnh thức và chỉ đường cho người khác; nghĩa đen là "người tỉnh thức".

Vị luận sư lớn của Phật giáo Nam truyền, người biên soạn và hệ thống hóa giáo lý thành bộ luận nổi tiếng về con đường tu tập.

Vị Phật ở phương Đông gắn với nguyện cứu khổ bệnh tật và an lành; biểu trưng cho sự chữa lành cả thân lẫn tâm.

Ngày kỷ niệm Đức Phật Thích Ca đản sinh, thường tổ chức vào rằm tháng Tư âm lịch.

Gian điện chính thờ Phật trong chùa, nơi tôn trí tượng Phật để lễ bái và cử hành nghi lễ.

Câu nói nhắc rằng dù Phật từ bi vô hạn, chỉ những ai đủ duyên lành, biết tin nhận và thực hành lời Pháp mới được lợi ích cứu độ. Duyên chưa chín thì khó dẫn dắt.

Cao tăng Tây Vực có công lớn truyền bá Phật pháp ở Trung Hoa thế kỷ thứ 4.

Nhánh Phật giáo lan truyền lên phía bắc, qua Trung Á vào Trung Hoa rồi tỏa ra vùng Đông Á.

Nhánh Phật giáo lưu giữ kinh tạng Pali, lan tỏa từ Ấn Độ qua Tích Lan xuống các nước Đông Nam Á.

Truyền thống Phật giáo gìn giữ giáo lý và giới luật gần với thời Đức Phật; phổ biến ở Nam và Đông Nam Á.

Hình thái Phật giáo phát triển trên cao nguyên Tây Tạng, nổi bật với nghi quỹ Mật tông và hệ thống tu viện chặt chẽ.

Luận sư Trung Quán người Ấn Độ, được xem là người mở đường cho phương pháp luận của phái Quy Mậu (Prāsaṅgika).

Hào quang, ánh sáng tỏa ra từ thân Phật, biểu trưng cho trí tuệ và lòng từ bi soi sáng khắp muôn loài. Hình ảnh quen thuộc trong kinh điển và tranh tượng.

Lời nhắc rằng Phật tánh sẵn có nơi tâm mỗi người, không phải tìm cầu ở bên ngoài.

Khả năng giác ngộ sẵn có nơi mỗi chúng sinh; ai cũng có thể thành Phật.

Tông chỉ cho rằng mọi chúng sinh đều sẵn có Phật tánh thường hằng và đều sẽ thành Phật.

Khóa tu bảy ngày chuyên tâm niệm Phật, nhằm đạt đến nhất tâm bất loạn, thường do hành giả Tịnh Độ thực hành.

Cây phất bằng lông hoặc sợi dùng phủi bụi, đồng thời là pháp khí biểu trưng của bậc trưởng lão thiền môn.

Người con Phật — người đã quy y Tam Bảo và thực hành lời dạy của Đức Phật.

Một kiểu nhận thức sai lầm, khi sự suy đoán hay phán đoán không khớp với sự thật. Đây là loại nhận thức không đáng tin trong nhân minh học.

Cốt tủy của pháp tọa thiền mặc chiếu: an trú trong trạng thái vượt khỏi mọi suy lường, phân biệt.

Tầng thiền định vô sắc cao nhất, nơi tri giác trở nên cực kỳ vi tế, gần như không còn.

Những trạng thái tâm bất an làm khổ mình và người: tham, sân, si, ngã mạn, nghi ngờ, tà kiến...

Lớp chướng ngại do chấp ngã sinh ra phiền não, ngăn không cho giải thoát khỏi vòng sinh tử.

Tư tưởng Đại thừa: ngay trong phiền não, nếu giác ngộ, sẽ thấy được Bồ đề — không lìa khổ mà tìm giác ngộ.

Trạng thái tâm buông lung, lơ là, không gìn giữ và phòng hộ mình nơi điều thiện.

Cách nói Hán-Việt của câu "buông dao thành Phật": buông bỏ con dao đang cầm xuống là chuyển hóa ngay tức khắc.

Thả tự do cho các sinh vật sắp bị giết, thể hiện lòng từ bi và nuôi dưỡng tâm không sát hại.

Pháp tu của Phật giáo Tây Tạng, hướng dẫn chuyển di tâm thức người sắp mất về cõi an lành.

Vị Bồ tát tượng trưng cho hạnh nguyện và thực hành rộng lớn; nổi tiếng với mười hạnh nguyện.

Trạng thái tâm che giấu lỗi lầm của mình vì sợ tổn hại đến danh dự và lợi lộc.

Một trong mười vị đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng giảng pháp hay và thuyết phục đến mức cảm hóa được cả những vùng đất hung dữ.

Vị thứ mười tám trong Thập bát La Hán, biểu tượng cho công hạnh hàng phục cọp dữ.

Thành ngữ nói về việc cúng lễ: gia chủ cầu phước, thầy cúng nhận lễ vật, mỗi bên một phần.

Hình ảnh ví những đối tượng đáng kính như Tam Bảo, cha mẹ, người khổ đau là thửa ruộng tốt để ta gieo trồng phước đức.

Quả lành, may mắn có được nhờ làm việc thiện như bố thí, giúp đỡ, giữ giới.

Hai thứ trang nghiêm mà Bồ-tát vun bồi: kho phước đức và kho trí tuệ, đủ cả mới thành Phật.

Tu cả phước (làm việc lành) lẫn tuệ (trau dồi trí tuệ) song song, như hai cánh của con chim.

Cách thức khéo léo, uyển chuyển mà Phật và Bồ tát dùng để dẫn dắt chúng sinh theo căn cơ mỗi người.

Vốn chỉ căn phòng nhỏ của vị trụ trì trong chùa. Về sau, từ này dùng để gọi chính vị trụ trì hay bậc thầy đứng đầu một tự viện.

Hệ quả tốt hoặc xấu mà ta nhận lãnh do những việc đã làm.

Thành ngữ chỉ lẽ đời đổi thay: hết hồi khốn cùng tất đến lúc hanh thông.

Nghi thức thọ trai trong chánh niệm tại trai đường của thiền môn, có quán tưởng và chú nguyện trước khi ăn.

Giới luật không ăn sau giờ ngọ (giữa trưa) cho đến rạng đông ngày hôm sau.

Tuệ giác sinh khởi ngay sau khoảnh khắc chứng đạo, thọ hưởng sự tịch tịnh của quả vị giải thoát.

Việc dùng trí tuệ soi rọi để thấy rõ bản chất thật của sự vật và của chính tâm mình.

Một nghi thức truyền pháp trang trọng trong Mật tông, đánh dấu việc cho phép hành giả tu một pháp môn.

Phép theo dõi hơi thở vào ra để nuôi dưỡng chánh niệm và định tâm.

Cách tu kết hợp vừa hình dung về Phật vừa miệng xưng niệm danh hiệu, giúp gom tâm tản mạn về một chỗ.

Niệm xứ quán sát các pháp như năm triền cái, năm uẩn, bảy giác chi theo đúng thật tướng của chúng.

Phép quán xét thấy mọi sự vật, hiện tượng đều do nhân duyên hợp thành, không có cái tôi hay bản thể riêng cố định.

Pháp niệm xứ quán sát các trạng thái của tâm như tham, sân, si, tâm định hay tán loạn, sinh khởi và diệt mất.

Phép niệm xứ quán sát thân thể: theo dõi hơi thở, các oai nghi đi đứng, các bộ phận bất tịnh và bốn đại. Là cửa vào đầu tiên của Tứ niệm xứ.

Vị Bồ tát biểu trưng cho lòng từ bi, lắng nghe tiếng kêu cứu khổ của muôn loài để cứu giúp.

Phép niệm xứ quán sát các cảm thọ khổ, lạc, không khổ không lạc một cách rõ ràng đúng như thật.

Hình dung trong tâm một đối tượng (như hình Phật, mạn đà la) để định tâm và chuyển hóa.

Một cách niệm Phật bằng việc hình dung rõ ràng tướng tốt của Phật và cảnh giới trang nghiêm của Ngài.

Phép quán tưởng ánh sáng để xua tan buồn ngủ, hôn trầm và làm cho tâm sáng tỏ.

Khi đã lỡ lầm, chỉ cần biết dừng tay và sửa đổi thì lập tức có lối ra.

Một trạng thái tâm thiện: biết e dè, ngại ngùng trước người khác và dư luận, nhờ đó tránh xa việc xấu.

Thiền sư đời Đường, cùng đệ tử Ngưỡng Sơn lập nên một tông phái Thiền.

Tên gọi chung các loài chúng sinh vô hình thuộc cõi quỷ và thần; có loài hung dữ, có loài hộ trì điều lành.

Quay về nương tựa Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng), đánh dấu việc chính thức trở thành Phật tử.

Một tiếng tôn xưng trong Phật giáo Tây Tạng dành cho những vị thầy đáng kính, nhất là các bậc được xem là tái sinh.

Khu rừng cây sa la ở Câu Thi Na, nơi Đức Phật trút hơi thở cuối cùng.

Người mới xuất gia, tuổi nhỏ hoặc chưa thọ giới cụ túc, giữ mười giới.

Mười điều răn mà người nam mới vào chùa tập sự xuất gia phải gìn giữ, làm bước chuẩn bị trước khi thọ giới tỳ kheo đầy đủ.

Người tu hành từ bỏ đời sống thế tục, sống đời thanh bần để cầu giải thoát.

Mười điều giới mà người mới xuất gia (sa-di) thọ trì, mở rộng từ năm giới căn bản của người tại gia.

Khuyến khích, thúc đẩy nhau tinh tấn tu hành.

Đại sư Phật giáo Tây Tạng thế kỷ 13, học giả uyên bác của phái Sakya và là một trong Ngũ tổ Sakya.

Nhận ra, ăn năn lỗi lầm đã làm và quyết tâm không tái phạm; làm tâm nhẹ và trong sạch.

Nghi thức sám hối bằng cách lễ lạy danh hiệu nhiều vị Phật để tiêu trừ tội chướng.

Nghi thức sám hối tội theo pháp yết-ma, thực hiện trước Tăng chúng để phục hồi giới thanh tịnh.

Bài văn dùng để tụng đọc trong nghi lễ, qua đó người tu bày tỏ lòng ăn năn lỗi lầm và phát nguyện sửa đổi.

Khoảnh khắc cực kỳ ngắn ngủi — đơn vị thời gian nhỏ nhất; trong từng sát-na, mọi thứ đều sinh ra rồi mất đi.

Học thuyết cho rằng mọi pháp hữu vi sinh ra rồi hoại diệt ngay trong từng khoảnh khắc cực ngắn (sát-na).

Trạng thái định tập trung trong từng sát-na sinh diệt nối nhau, làm nền tảng cho thiền quán minh sát theo dõi các pháp đang khởi.

Yếu tố vật chất, thân thể và mọi đối tượng có hình tướng; uẩn thứ nhất trong ngũ uẩn.

Tầng trời cao nhất của Sắc giới, đỉnh của Ngũ Tịnh Cư, nơi các bậc Bất hoàn an trú trước khi nhập Niết-bàn.

Cõi của chư thiên đạt thiền định, còn hình sắc vi tế nhưng đã lìa dục.

Nhóm các pháp thuộc về vật chất và hiện tượng có hình tướng, đối lập với nhóm pháp thuộc tâm trong cách phân loại của Phật học.

Cách nói quen thuộc diễn tả rằng mọi sự vật vừa hiện hữu vừa không có thật thể cố định, rút ra từ tinh thần Bát-nhã.

Câu cốt lõi của Tâm Kinh: cái có hình tướng (sắc) và tánh không vốn không tách rời — hai mặt của cùng một thực tại.

Sự giận dữ, ghét bỏ, chống đối — muốn xua đẩy điều mình không ưa.

Sự mê mờ, thiếu hiểu biết, không thấy rõ sự thật; gốc của tham và sân.

Tật xấu trong tâm: nịnh nọt, quanh co dối trá để che giấu lỗi lầm và lấy lòng người khác.

Quan niệm xem cuộc sống chỉ là nơi gửi tạm, còn cái chết là sự trở về, giúp con người bớt sợ hãi và bình thản trước vô thường.

Bốn chặng khổ cơ bản ai cũng đi qua: được sinh ra, già đi, đau ốm và chết. Đây là sự thật về thân phận con người mà đạo Phật mời ta nhìn thẳng.

Dùng sự tỉnh thức và trí tuệ để nhìn vào bên trong tâm mình, nhận diện rõ các trạng thái và phiền não.

Hình tượng hai con nai chầu hai bên một bánh xe Pháp. Đây là biểu tượng gợi nhớ vườn Lộc Uyển, nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên.

Phép đếm hơi thở để nhiếp tâm — đếm từ một đến mười theo hơi thở vào ra rồi lặp lại.

Phép quán đếm hơi thở để gom tâm lại, đối trị tình trạng tâm lăng xăng tán loạn.

Một cách nói nhẹ nhàng về kiếp người: sống chỉ là tạm trú, chết là trở về chốn cũ.

Dòng sông gần Bồ Đề Đạo Tràng nơi Đức Phật tắm gội và thọ bát cháo sữa trước đêm thành đạo.

Phần cảnh tướng do thức biến hiện ra, đối lại với phần thức làm chủ thể biến hiện.

Buổi thuyết pháp mở đầu sự nghiệp hoằng hóa của Đức Phật, đánh dấu lần đầu giáo pháp được truyền ra thế gian.

Đối tượng mà tâm bám vào để nhận biết hoặc để an trú trong khi hành thiền.

Tầng thiền định đầu tiên trong bốn tầng thiền sắc giới, còn tầm và tứ, đầy hỷ lạc.

Loại chướng ngại do bám chấp vào các pháp, làm che lấp trí tuệ thấy biết chân lý và cản trở việc thành Phật.

Hình ảnh thô của đề mục thiền mà hành giả nắm bắt được trong giai đoạn đầu khi mới chú tâm.

Cổng chính dẫn vào chùa; cũng được dùng để chỉ chung một ngôi chùa hoặc một tông phái, dòng thiền.

Loài vật — một trong sáu cảnh giới luân hồi. Đời sống bị chi phối bởi bản năng và si mê, do nghiệp si chiêu cảm.

Cảnh giới của muôn vật muôn việc sai khác, tầng quán chiếu cơ bản nhất về thế giới hiện tượng trong giáo lý Hoa Nghiêm.

Cảnh giới cao nhất trong giáo lý Hoa Nghiêm: mọi sự vật hiện tượng đều dung thông, hòa nhập vào nhau không ngăn ngại. Một là tất cả, tất cả là một.

Thế giới chúng ta đang sống — cõi "kham nhẫn", nơi chúng sinh chịu nhiều khổ mà vẫn nhẫn chịu để tu.

Quan điểm sai lầm, lệch lạc về sự thật — như phủ nhận nhân quả, chấp đoạn chấp thường.

Việc Tăng đoàn thực hiện các nghi thức tác pháp theo luật để quyết định những việc chung như truyền giới, sám hối.

Hoạt động tâm lý khiến tâm hướng đến và bám lấy đối tượng, làm khởi điểm cho mọi nhận biết.

Tu tập trong khi vẫn sống đời sống gia đình và công việc thế tục.

Sự sinh trở lại trong một đời sống mới sau khi chết, do nghiệp lực dẫn dắt theo định luật luân hồi.

Pháp thân khi còn bị phiền não quấn ràng, tức tánh giác nơi chúng sinh chưa hiển lộ.

Trạng thái tâm thiện biết tự hổ thẹn với chính mình mỗi khi làm điều xấu.

Ba cảnh giới khổ nhất trong vòng tái sinh — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh — được xem là quả của những nghiệp xấu nặng.

Ba ngôi báu mà người Phật tử nương tựa: Phật (bậc giác ngộ), Pháp (giáo lý) và Tăng (đoàn thể tu hành).

Tên gọi khác của ba dấu ấn dùng để kiểm chứng một giáo lý có đúng là chánh pháp hay không.

Ba gốc rễ xấu trong tâm làm nảy sinh mọi hành vi bất thiện.

Ba loại đối tượng mà thức nhận biết, phân theo mức độ chân thật hay bị tâm tô vẽ thêm.

Ba dạng nỗ lực tu hành của Bồ-tát, từ phát khởi dũng khí đến vun bồi điều thiện và làm lợi cho người khác.

Ba phương diện được dùng để trình bày bản chất, hình tướng và công năng của chân như.

Ba chân lý không - giả - trung của tông Thiên Thai, viên dung ngay trong một tâm niệm.

Giáo lý của tông Thiên Thai cho rằng ba chân lý không, giả, trung không tách rời mà dung thông trọn vẹn trong một niệm.

Ba cảnh giới khổ đau nặng nề mà chúng sinh có thể đọa vào do nghiệp xấu, thường được nhắc để cảnh tỉnh và khuyến tu.

Ba gốc rễ của mọi khổ đau và nghiệp xấu: tham (lòng tham), sân (giận ghét) và si (mê mờ).

Ba cánh cửa dẫn vào giải thoát, mỗi cửa nhìn thấu thực tại từ một góc để buông sạch chấp thủ.

Ba cõi của luân hồi: Dục giới (còn ham muốn), Sắc giới (còn hình sắc tế) và Vô sắc giới (chỉ còn tâm thức).

Ba cõi trong vòng luân hồi theo vũ trụ quan Phật giáo: cõi của ham muốn, cõi của hình sắc và cõi không còn hình sắc.

Ba môn học cốt lõi của đạo Phật: Giới (đạo đức), Định (tâm an tĩnh) và Tuệ (trí hiểu biết).

Ba dạng khổ trong đời sống: khổ vì đau đớn trực tiếp, khổ vì điều vui rồi cũng mất, và bất an ngầm do mọi thứ luôn biến đổi.

Ba loại đối tượng nhận thức của tâm thức theo Duy thức học: cảnh chân thật, cảnh vay mượn bản chất, và cảnh chỉ là ảnh tưởng.

Lối bố thí trong sạch trọn vẹn, khi người cho không còn vướng mắc vào ý niệm có ta cho, có người nhận và có vật được trao.

Một tông phái Phật giáo Đại thừa lấy ba bộ luận làm nền tảng để xiển dương giáo lý tánh không.

Ba cách thức mà tâm nhận biết đối tượng: trực tiếp, suy luận, và nhận thức sai lầm.

Ba phương diện hành trì của Mật giáo: thân kết ấn, miệng trì chú, ý quán tưởng, tương ưng với Phật.

Trong Mật tông, sự hợp nhất giữa thân, lời và ý của người tu với thân, lời, ý của vị Phật bổn tôn qua ấn, chú và quán tưởng.

Ba trí sáng mà bậc giác ngộ chứng được: thấy rõ các đời quá khứ, thấy sự sinh tử của chúng sinh, và dứt sạch mọi phiền não.

Trạng thái định sâu, tâm an trú vững chắc trên một đối tượng; phiên âm của "samādhi".

Tám mươi tướng phụ tốt đẹp (tùy hình hảo) nơi thân Phật, đi kèm với ba mươi hai tướng chính.

Trong duy thức học, đây là ba lớp thức có khả năng biến hiện ra cảnh giới mà ta nhận biết. Mọi cảnh đều do thức biến chứ không tồn tại độc lập bên ngoài.

Ba loại nghiệp tạo tác qua thân, khẩu và ý.

Ba dấu ấn xác nhận một giáo lý đúng Chánh pháp: vô thường, khổ và vô ngã.

Ba cách tạo phước căn bản trong đạo Phật: bố thí giúp người, giữ giới sống lành, và tu tập thiền định.

Ba nhóm hạnh lành làm nền tảng tu tập, được nêu trong một bản kinh quan trọng của Tịnh độ.

Cổng chùa có ba lối đi, biểu trưng cho ba cửa giải thoát trong giáo lý nhà Phật.

Hai tâm thiện bảo vệ đạo đức: tàm (biết hổ thẹn với chính mình) và quý (biết e ngại trước người khác khi làm điều xấu).

Nghi thức và sự thực hành nương tựa ba ngôi quý báu, đánh dấu việc chính thức trở thành người con Phật.

Mười vị tôn túc cần có mặt để truyền giới cụ túc cho người xuất gia một cách như pháp.

Ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh tạng (lời Phật dạy), Luật tạng (giới luật) và Luận tạng (giải thích, luận giải).

Ba cách hiện hữu của mọi sự vật theo Duy thức học: do chấp trước mà ra, do duyên mà sinh, và bản tánh chân thật.

Ba thân của một vị Phật: Pháp thân (chân lý), Báo thân (phước trí trang nghiêm) và Hóa thân (hiện thân để độ đời).

Cõi trời Đao Lợi trên đỉnh núi Tu Di, tầng trời thứ hai của Dục giới, do trời Đế Thích đứng đầu.

Ba khoảng thời gian quá khứ, hiện tại và vị lai — cách Phật giáo nhìn dòng chảy liên tục của nghiệp và nhân quả.

Chư Phật của ba thời quá khứ, hiện tại và vị lai, biểu trưng cho dòng Chánh pháp nối tiếp không gián đoạn.

Chủ trương của Hữu bộ rằng pháp thể tồn tại thật trong cả ba đời quá khứ, hiện tại và vị lai.

Tầng thiền thứ ba trong bốn thiền sắc giới, nơi hành giả buông cả niềm hỷ, an trú trong xả và chánh niệm, thân cảm thọ lạc vi tế.

Ba gốc rễ tốt lành làm nền tảng phát sinh mọi việc thiện trong thân, khẩu, ý.

Cách Phật giáo hình dung vũ trụ: rộng lớn vô cùng, gồm vô số thế giới chứ không chỉ một quả đất.

Ba kiểu cảm nhận của tâm trước mọi việc: dễ chịu, khó chịu, và không dễ cũng không khó chịu.

Quả báo của hành động có thể trổ ở ba thời điểm: ngay đời này, đời kế tiếp, hoặc nhiều đời về sau. Giải thích vì sao nhân quả không phải lúc nào cũng đến ngay.

Ba cấp độ trí tuệ trong hệ Bát-nhã và Thiên Thai, từ thấy lý không đến thấu suốt vạn pháp.

Ba bậc trí tuệ phát triển nối tiếp nhau: trí do nghe học, trí do tư duy, và trí do thực hành tu tập.

Ba điều kiện cốt yếu để được vãng sinh về cõi Tịnh độ: lòng tin, ý nguyện và sự thực hành. Thiếu một trong ba thì việc niệm Phật khó thành tựu.

Ba cách nhìn về bản chất của mọi sự vật trong học thuyết Duy thức, từ vọng chấp sai lầm đến chân thật rốt ráo.

Ba đặc tính chung của mọi hiện tượng do duyên sinh: vô thường, khổ và vô ngã.

Ba môn học nền tảng đưa đến giải thoát, không còn rò rỉ phiền não: giữ giới, tu định và phát tuệ.

Ba nhóm phẩm chất trong sạch của bậc thánh: giữ giới, định tâm và trí tuệ.

Ba phương diện 'không có tự tánh' được nêu trong giáo lý Duy thức, đối ứng với cách phân tích ba tự tánh.

Ba pháp vô vi theo Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ: hư không, trạch diệt và phi trạch diệt.

Trạng thái tâm chạy tản mạn theo nhiều đối tượng, không thể gom về một chỗ.

Cách phân loại bốn cấp giáo pháp của tông Thiên Thai: Tạng giáo, Thông giáo, Biệt giáo và Viên giáo.

Học thuyết của tông Thiên Thai cho rằng bản tánh vốn đủ cả thiện lẫn ác, nên Phật tuy không làm ác vẫn không đoạn tánh ác.

Loại cảnh có thật, mang đặc tính riêng của nó, được tâm nhận biết đúng như nó là mà không thêm bớt.

Học thuyết của một tông phái cho rằng bản tánh vốn sẵn đầy đủ mọi pháp, bao gồm cả thiện lẫn ác.

Bản chất "không có tự tánh riêng biệt" của mọi sự vật — chúng tồn tại nhờ vô số điều kiện, không tự có một mình.

Thiền sư Trung Hoa đời Đường, đệ tử của Động Sơn Lương Giới, đồng sáng lập tông Tào Động.

Đoàn thể những người xuất gia tu hành theo Phật; nghĩa rộng gồm cả cộng đồng tu học.

Một trong năm bộ kinh lớn của tạng Pāli. Đặc điểm là các bài pháp được sắp theo con số tăng dần, từ nhóm một pháp đến nhóm mười một pháp.

Cộng đồng những người xuất gia tu hành theo Phật, sống chung và giữ giới luật.

Khu nhà trong chùa dành cho chư Tăng ở và sinh hoạt tu học hằng ngày.

Nhóm giới luật nặng của người xuất gia, đứng sau nhóm nặng nhất, phạm vào còn có thể phục hồi nhờ sám hối trước Tăng.

Vị tổ đời thứ ba của dòng Thiền truyền từ Bồ Đề Đạt Ma tại Trung Hoa, người nối pháp Nhị tổ Huệ Khả.

Đại y nhiều mảnh trong ba y của tỳ-kheo, mặc khi vào làng khất thực, thuyết pháp hoặc dự lễ trọng.

Một trong năm yếu tố của tầng thiền đầu tiên: tác động hướng tâm và đặt tâm lên đối tượng quán. Như khi tâm vừa chạm vào điều mình đang chú ý.

Lời nhắc rằng gốc của bình an không nằm ở hoàn cảnh bên ngoài mà ở chính nội tâm mỗi người.

Sự ấn chứng "tâm truyền tâm" giữa thầy và trò trong Thiền tông, xác nhận chỗ ngộ mà không cần qua chữ nghĩa.

Một nhóm hiện tượng trong phân tích của đạo Phật, không phải vật chất cũng không phải tâm thức.

Ngôn cú Thiền chỉ rằng tâm bình dị, không tạo tác phân biệt trong sinh hoạt hằng ngày chính là Đạo.

Cách nhìn tâm theo mặt thể tánh chân thật, vốn không sinh không diệt; một trong hai môn của tâm trong Khởi Tín Luận.

Bài kinh ngắn gọn và phổ biến nhất của Đại thừa, cô đọng trí tuệ Bát nhã về tánh không.

Tính chất của tâm chuyên chú trọn vẹn trên một đối tượng duy nhất, bản chất của định.

Câu kinh Hoa Nghiêm khẳng định tâm ta, chư Phật và mọi chúng sinh xét đến cùng vốn không khác biệt.

Một trong hai phương diện của tâm theo Khởi Tín Luận: tâm chuyển động theo duyên, sinh rồi diệt, gắn với thức A-lại-da hòa hợp chân và vọng.

Muôn sự muôn vật trên đời đều khởi sinh từ tâm; cảnh do tâm mà hiện.

Những hoạt động tâm lý đi kèm với tâm, như cảm thọ, tưởng tượng, tham, sân, khởi lên cùng và nương theo tâm vương.

Khi tâm con người trong sạch thì hoàn cảnh, môi trường quanh ta cũng trở nên trong lành. Một lời dạy nổi tiếng trong kinh Duy-ma-cật.

Ví tâm như con vượn chuyền cành, ý như ngựa chạy rông — luôn động loạn, khó kiểm soát.

Trong duy thức học, đây là tên gọi chỉ tám thức làm chủ thể nhận biết. Chúng được ví như vua, còn các trạng thái tâm phụ thuộc được ví như quan.

Một vị A-la-hán được giao trọng trách ở lại thế gian làm nơi gieo phước cho người đời cúng dường.

Vị La Hán đứng đầu trong nhóm các vị La Hán thường được tôn xưng, được Phật bảo ở lại thế gian làm ruộng phước cho chúng sinh.

Sự thật về nguyên nhân của khổ: tham ái và chấp thủ — sự khát khao níu giữ hoặc xua đẩy.

Trạng thái tâm ganh ghét, khó chịu khi thấy người khác thành công hoặc hơn mình.

Cái không rốt ráo, tận cùng: mọi sự vật đều hoàn toàn không có một bản thể tự có. Đây là tầng nghĩa sâu nhất của tánh không.

Tên của thái tử trước khi thành Phật — người đã từ bỏ ngai vàng để đi tìm con đường thoát khổ.

Bốn phương cách Phật vận dụng để giáo hóa chúng sinh tùy theo trình độ và hoàn cảnh: tùy thế gian, tùy mỗi người, đối trị bệnh tâm, và chỉ thẳng nghĩa rốt ráo.

Cõi nước trong sạch, an vui mà người tu Tịnh độ nguyện được sinh về để tiếp tục tu hành.

Ngày rằm tháng Giêng, một trong những lễ hội lớn đầu năm của các chùa với nhiều hoạt động cầu nguyện.

Nghi thức thả những chiếc đèn hoa xuống nước để cầu nguyện an lành, thường có trong các lễ hội Phật giáo.

Tầng trời cao nhất trong sáu cõi trời Dục giới, nơi chư thiên hưởng dục lạc do cõi khác biến hóa ra. Tương truyền cũng là chỗ ngự của Ma vương.

Sức gia hộ từ Phật, Bồ tát giúp người tu, đặc biệt nhấn mạnh trong pháp môn Tịnh độ.

Một vị Thiền sư lớn đời Đường, có ảnh hưởng sâu rộng và để lại bài kệ Tham Đồng Khế nổi tiếng.

Quần thể hang động chùa chiền tạc trong vách núi ở Ấn Độ, nổi tiếng với bích họa Phật giáo cổ.

Lòng ham muốn, bám víu, muốn chiếm giữ thêm mãi mà không thấy đủ.

Một phương pháp tu thiền: tập trung tham cứu một câu chuyện hoặc câu nói khó hiểu của các vị Tổ, dồn nén thắc mắc đến mức bừng vỡ mà tỏ ngộ.

Chuyên chú dụng công thiền tập, đặc biệt tham cứu công án hoặc thoại đầu trong Thiền tông.

Pháp tu của Thiền tông, dồn toàn tâm tham cứu một câu hỏi cốt lõi cho đến khi khối nghi vỡ ra.

Luận sư Trung Quán nổi tiếng của Ấn Độ, người khai lập nhánh Trung Quán Tự Lập.

Bộ luận nền tảng của tông Pháp tướng, tổng hợp lời giải của mười luận sư về một tác phẩm cốt lõi của Duy thức học.

Ngày Đức Phật giác ngộ dưới cội bồ đề sau 49 ngày thiền định.

Đêm Đức Phật giác ngộ hoàn toàn dưới cội bồ đề, chứng đắc trí tuệ tối thượng và trở thành bậc Chánh Đẳng Giác.

Một trong những đệ tử đắc pháp lớn của Lục Tổ Huệ Năng. Từ dòng thiền của ngài về sau khai mở ra ba tông Tào Động, Vân Môn và Pháp Nhãn.

Một trong bốn trí của quả Phật, chuyển hóa từ năm thức giác quan, có công năng thành tựu mọi việc làm lợi lạc chúng sinh.

Tấm lòng chân thật, trọn vẹn kính tín khi lễ Phật, cầu nguyện hay làm việc thiện.

Một bộ luận do luận sư Ha Lê Bạt Ma soạn, phân tích pháp tướng và lý không, từng là nền tảng cho một tông phái cùng tên.

Trong sạch, không vướng phiền não và ô nhiễm — phẩm chất của tâm và cảnh giới giác ngộ.

Danh hiệu tôn xưng vô số vị Bồ tát thanh tịnh đông như biển cả ở cõi Cực Lạc, thường được niệm trong khóa lễ Tịnh độ.

Con đường thanh lọc tâm gồm bảy giai đoạn thanh tịnh dẫn đến giải thoát, trình bày trong luận Visuddhimagga.

Bộ luận tổng hợp toàn bộ con đường tu tập theo truyền thống Phật giáo Nguyên thủy, do ngài Phật Âm biên soạn.

Người nghe pháp từ Phật mà tu hành đạt giải thoát, hướng tới quả A la hán.

Một trong những đô thị lớn nhất Ấn Độ thời Đức Phật, nơi Ngài lui tới giảng pháp suốt nhiều năm.

Một trong những thành phố lớn và sầm uất bậc nhất Ấn Độ thời Đức Phật, gắn liền với nhiều bài kinh quan trọng.

Tòa tháp hoặc gác cao trong chùa được dựng để treo quả chuông lớn dùng trong các thời khoá.

Một trạng thái tâm lý khi ta hiểu và xác định rõ ràng về một đối tượng, không còn do dự. Đây là một tâm sở được phân tích trong Duy thức học.

Câu hoặc âm thanh thiêng được trì tụng để định tâm và kết nối tâm linh, như "Án Ma Ni Bát Di Hồng".

Sự lầm chấp cho rằng có một cái 'tôi' thật nằm trong thân tâm này; là trói buộc đầu tiên cần buông để bước vào dòng giải thoát.

Vị tổ sư Nhật Bản đề cao việc nương tựa hoàn toàn vào nguyện lực của Phật A Di Đà để được cứu độ.

Phương diện thuộc về thân – như cách kết ấn tay – trong pháp tu của Mật tông nhằm tương ưng với bậc giác ngộ.

Nghiệp tạo ra từ hành động của thân thể.

Một vị thầy Thiền nổi tiếng đời Đường, được nhiều người kính trọng và thường được nêu cạnh Lục tổ Huệ Năng.

Mười việc xấu tạo nghiệp qua hành động, lời nói và ý nghĩ — làm theo thì khổ, tránh được thì an.

Mười hạnh hoàn thiện mà Bồ tát tu tập để tiến đến giác ngộ viên mãn.

Mười tám phẩm tính cao quý được xem là chỉ riêng Đức Phật mới trọn vẹn có.

Mười tám lĩnh vực cấu thành toàn bộ kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng.

Mười tám vị thánh đệ tử được tôn thờ rộng rãi như những bậc hộ trì giáo pháp, hình tượng quen thuộc trong các ngôi chùa.

Mười đề mục quán xét tử thi qua các giai đoạn rữa nát, dùng làm phép quán đối trị lòng tham ái và chấp đắm sắc thân. Một pháp tu trong thiền quán bất tịnh.

Mười bài thần chú thông dụng được trì tụng trong thời công phu khuya của thiền môn.

Mười hạnh nguyện lớn của Bồ tát Phổ Hiền, được xem là khuôn mẫu trọn vẹn cho người tu hạnh Bồ tát.

Mười cấp bậc tu chứng cao của Bồ tát trên đường đến quả Phật, mỗi địa là một tầng giác ngộ và công hạnh sâu hơn.

Mười vị vua cai quản mười điện của địa ngục, lần lượt tra xét và định tội phước cho vong linh người chết.

Một quan điểm của tông Thiên Thai cho rằng mỗi cảnh giới sống đều hàm chứa đủ mọi cảnh giới khác, kể cả thiện và ác.

Mười hạnh lợi tha của Bồ tát, là một chặng trong năm mươi hai cấp bậc tu hành. Ở giai đoạn này, Bồ tát chú trọng thực hành cứu giúp chúng sinh.

Mười danh xưng tôn quý dùng để ca ngợi những phẩm chất viên mãn của một vị Phật.

Mười cấp bậc tu chứng của Bồ tát, ở đó vị ấy hướng mọi công đức về giác ngộ và cứu độ chúng sinh.

Mười cửa pháp nhiệm mầu của tông Hoa Nghiêm, diễn bày lý sự sự vô ngại và sự dung nhiếp trùng trùng của vạn pháp.

Mười sáu phép quán tưởng theo thứ lớp giúp hành giả hình dung và hướng tâm về cõi Cực Lạc để cầu vãng sinh.

Mười hai thể loại văn thể của kinh điển, phân theo hình thức và nội dung trình bày.

Bộ luận của Bồ Tát Long Thọ, mở mười hai cửa quán chiếu để chứng ngộ tánh Không.

Mười hai mắt xích nhân duyên giải thích vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử.

Cách phân tích kinh nghiệm thành mười hai cửa, gồm các giác quan và đối tượng tương ứng của chúng.

Mười phạm trù 'như thị' trong kinh Pháp Hoa, mô tả thực tướng của mọi pháp và là nền của thuyết nhất niệm tam thiên.