Ca Chiên Diên
Pāli: Kaccāna · Sanskrit: Kātyāyana
Một trong mười vị đệ tử lớn của Đức Phật, nổi tiếng là người giỏi mở rộng và giảng giải ý nghĩa sâu xa trong lời Phật dạy.
Ca Chiên Diên (gọi đầy đủ là Ma-ha Ca-chiên-diên, tức “Đại Ca Chiên Diên”) là một trong Thập đại đệ tử của Đức Phật, được tôn xưng là vị luận nghị bậc nhất. Theo truyền thống, ngài xuất thân dòng bà-la-môn ở vùng Avanti (tây nam Ấn Độ cổ), ban đầu là cố vấn cho vua nước này, sau khi gặp và quy y Phật thì trở thành bậc thầy chuyên giảng giải, phân tích nghĩa lý. Ngài thường lấy một câu dạy ngắn gọn của Đức Phật rồi khai triển thành lời giảng đầy đủ, giúp người nghe hiểu thấu.
Gốc từ: “Luận nghị” (論議) nghĩa là bàn luận, phân tích, làm sáng tỏ nghĩa lý của giáo pháp. Tên ngài là phiên âm chữ Pāli Kaccāna / Phạn Kātyāyana.
Trong tăng đoàn, mỗi đại đệ tử nổi bật một sở trường: Xá Lợi Phất trí tuệ, Mục Kiền Liên thần thông, A Nan đa văn, còn Ca Chiên Diên thì biện giải nghĩa lý. Vai trò của ngài quan trọng ở chỗ giáo pháp không chỉ cần được nghe mà còn cần được hiểu đúng và giải thích rõ; nhiều bài kinh ghi lại việc các vị tỳ-kheo tìm đến ngài để nhờ làm sáng tỏ những lời Phật dạy còn cô đọng. Ngài cũng có công truyền bá Phật pháp về quê hương Avanti, vùng còn xa lạ với đạo Phật thời ấy.
Ví dụ: Khi Đức Phật chỉ nói vắn tắt một bài kệ rồi vào tịnh thất, các tỳ-kheo chưa rõ liền đến thưa hỏi Ca Chiên Diên; ngài phân tích từng tầng ý nghĩa, sau đó Đức Phật xác nhận lời giảng ấy đúng như chính Ngài muốn nói.
Dễ nhầm: Đừng lẫn ngài với những vị khác cùng họ Ca-chiên-diên trong kinh điển. “Luận nghị bậc nhất” không có nghĩa là tranh cãi hơn thua, mà là tài năng phân tích, diễn giải giáo pháp cho rõ ràng, đúng đắn.