Vô sự là quý nhân

“Vô sự là quý nhân” là lời dạy nổi tiếng của Thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền, tổ khai sáng tông Lâm Tế. Người “vô sự” ở đây không phải kẻ lười nhác, vô tích sự, mà là bậc đã thôi vọng động tìm cầu bên ngoài, tâm rỗng rang không vướng mắc, không còn bày vẽ thêm điều gì để chứng đắc.

Gốc từ: “Vô sự” (無事) nghĩa đen là không có việc, không tạo tác. “Quý nhân” (貴人) là người cao quý, đáng kính. Hợp lại: người không lăng xăng mới thật là bậc cao quý.

Lời này nằm trong mạch giáo lý Thiền đốn ngộ: Phật tánh vốn sẵn đủ nơi mỗi người, không phải tìm kiếm ở đâu xa. Khi hành giả cứ mải mê chạy theo việc tu này, đắc quả nọ, tìm Phật bên ngoài, đó chính là “có sự”, là còn vọng động. Lâm Tế dạy buông hết tâm tìm cầu, trở về sống thật với chính mình ngay nơi đây, ăn cơm mặc áo bình thường mà không khởi tâm bám chấp; ấy là vô sự, là tự tại.

Ví dụ: Người vừa làm việc thiện đã mong người khác khen, vừa ngồi thiền đã chờ đợi cảnh giới lạ, đó là tâm “hữu sự”. Trái lại, làm xong buông xuống, lòng thanh thản nhẹ nhàng, đó là chớm vị “vô sự”.

Liên hệ: Tinh thần này gần với vô vi, với hạnh buông xả trong đạo Phật, cùng chỉ về một tâm không bám víu.

Dễ nhầm: Nhiều người hiểu “vô sự” thành buông xuôi, biếng nhác, mặc kệ mọi thứ. Thực ra đó là sự rỗng lặng tỉnh giác bên trong, vẫn làm tròn bổn phận nhưng tâm không dính mắc, khác hẳn với thái độ thờ ơ trốn tránh.