Bồ Đề Đạt Ma
Sanskrit: Bodhidharma
Vị tổ sư từ Ấn Độ sang phương Đông được tôn là người khai sáng dòng Thiền tại Trung Hoa, gắn liền với hình ảnh chín năm quay mặt vào vách.
Bồ Đề Đạt Ma là vị tăng được truyền thống Thiền tông tôn là Sơ tổ Thiền tông Trung Hoa, đồng thời là vị tổ thứ hai mươi tám tính từ Phật Thích Ca theo dòng truyền thừa Tây Thiên. Theo các sách Thiền, ngài là một hoàng tử miền Nam Ấn, vượt biển sang Trung Quốc để truyền pháp trực chỉ nhân tâm, không lệ thuộc văn tự kinh sách.
Gốc từ: Tên ngài là phiên âm Hán–Việt của Sanskrit Bodhidharma, ghép bodhi (giác, tỉnh giác) và dharma (pháp), nghĩa là “pháp giác ngộ”.
Trong dòng lịch sử, ngài đại biểu cho tông chỉ giáo ngoại biệt truyền (truyền ngoài giáo lý văn tự), dĩ tâm truyền tâm — lấy tâm truyền tâm. Pháp tu cốt lõi gắn với ngài là quán tâm, thấy thẳng tự tánh để kiến tánh thành Phật. Ngài truyền y bát cho Huệ Khả, mở đầu dòng truyền thừa sáu vị tổ Thiền Trung Hoa, sau này nở rộ thành các tông phái Thiền ảnh hưởng khắp Đông Á.
Ví dụ: Giai thoại nổi tiếng là cuộc đối đáp với Lương Vũ Đế: nhà vua kể đã xây chùa, độ tăng và hỏi được bao nhiêu công đức; ngài đáp “không công đức”, ý chỉ công đức chân thật nằm ở tâm thanh tịnh chứ không ở việc làm phước cầu báo. Hình ảnh chín năm diện bích (quay mặt vào vách tọa thiền) tại chùa Thiếu Lâm cũng thường được nhắc đến.
Dễ nhầm: Nhiều người gán cho ngài việc sáng lập võ Thiếu Lâm hay các kỳ tích siêu nhiên; đây phần lớn là truyền thuyết dân gian đời sau, không nên xem là sử liệu chắc chắn. Cốt lõi giáo pháp của ngài là Thiền, không phải võ thuật.