Xá Lợi Phất

Xá Lợi Phất là một trong những đệ tử lớn nhất của Đức Phật, được tôn xưng là bậc trí tuệ đệ nhất trong hàng Thanh văn. Ông vốn là một thanh niên Bà-la-môn ở vùng gần thành Vương Xá, ham học và đi tìm đạo cùng người bạn thân Mục Kiền Liên. Sau khi quy y Phật, ông trở thành trụ cột của giáo đoàn: thay Phật triển khai giáo pháp, hướng dẫn tăng chúng mới và được ví như người “chuyển bánh xe pháp” theo Phật. Nhiều bài kinh phân tích sâu về giáo lý trong tạng Pāli được ghi là do ông thuyết.

Gốc từ: Tên Pāli Sāriputta nghĩa là “con trai của bà Sārī” (Sārī là tên mẹ ông); “putta” nghĩa là con trai. Phiên âm Hán–Việt thành Xá Lợi Phất, đôi khi còn gọi là Xá Lợi Tử.

Trong lịch sử Phật giáo, Xá Lợi Phất tiêu biểu cho con đường giác ngộ nhờ trí tuệ quán chiếu, bổ sung cho Mục Kiền Liên (thần thông đệ nhất). Cuộc gặp gỡ khởi đầu đạo nghiệp của ông gắn với bài kệ tóm tắt lý duyên khởi do tôn giả Mã Thắng đọc: “Các pháp do nhân duyên sinh.” Chỉ nghe một câu, ông liền thấy được hướng giải thoát.

Ví dụ: Có thể hình dung ông như một “giáo thọ trưởng” trong một trường lớn: không chỉ tự mình hiểu sâu, mà còn biết giảng lại cho người khác hiểu theo căn cơ từng người.

Dễ nhầm: Nhiều người tưởng Xá Lợi Phất là người sáng lập một tông phái riêng. Thực ra ông là đệ tử trực tiếp của Phật; “xá lợi” trong tên ông cũng khác hẳn với “xá lợi” (tro cốt kết tinh của bậc tu hành) mà ta thường nghe.