Thập bát bất cộng pháp

Thập bát bất cộng pháp là mười tám pháp công đức được xem là chỉ riêng Phật mới đầy đủ, “không chung” (bất cộng) với hàng Nhị thừa (Thanh văn, Duyên giác) hay cả Bồ-tát chưa thành Phật. Đây là một cách trình bày sự viên mãn toàn diện của một vị Phật.

Gốc từ: “Bất cộng” nghĩa là không chung, không cùng có; Phạn ngữ “āveṇika” mang nghĩa riêng biệt, đặc hữu. “Thập bát” là mười tám.

Mười tám pháp này thường được kể gồm: ba nghiệp thân, khẩu, ý đều không có lỗi lầm; tâm không còn các trạng thái bất thiện như loạn động hay phân biệt sai; ba nghiệp đều thuận theo và đi cùng trí tuệ; cùng trí tuệ thấy biết suốt ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) một cách vô ngại, và nhiều phẩm tính tương tự. Cách liệt kê chi tiết có thể khác nhau đôi chút giữa các bộ luận.

Liên hệ: Thập bát bất cộng pháp thường được nêu cùng các nhóm công đức khác của Phật như Thập lực (mười năng lực trí tuệ) và Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi), để tôn xưng sự toàn giác.

Dễ nhầm: “Bất cộng” không có nghĩa Đức Phật ích kỷ giữ riêng điều gì, mà chỉ rằng những phẩm tính ấy là kết quả của quả vị Phật viên mãn, các bậc khác chưa chứng đến. Đây là cách diễn tả mức độ giác ngộ, không phải sự phân biệt hơn thua mang tính chiếm hữu.