Lục nhập

Lục nhập là sáu “cửa” hay sáu nơi qua đó thân tâm tiếp xúc với thế giới: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý). Còn gọi là lục xứ hay sáu nội xứ. Đây là chi thứ năm trong giáo lý Mười hai nhân duyên (Thập nhị nhân duyên).

Gốc từ: “Lục” (六) là sáu, “nhập” (入) chỉ chỗ “đi vào” của trần cảnh; Pāli saḷāyatana = saḷa (sáu) + āyatana (xứ, nơi chốn, căn cứ tiếp xúc).

Trong chuỗi nhân duyên, lục nhập sinh khởi tùy thuộc vào danh sắc (thân - tâm) và làm điều kiện cho xúc (sự tiếp xúc giữa căn, trần, thức) sinh khởi. Nhờ phân tích chuỗi này, hành giả thấy rõ rằng khổ đau không do một đấng nào tạo ra mà sinh khởi theo duyên: có sáu cửa thì có tiếp xúc, có tiếp xúc thì có cảm thọ, rồi ái, thủ… Hiểu lục nhập giúp ta thấy chỗ phát sinh của tham ái ngay tại nơi giác quan gặp đối tượng.

Trong thực hành: Việc hộ trì các căn (giữ gìn sáu cửa) — không buông lung chạy theo những gì mắt thấy tai nghe — là một pháp tu căn bản để bớt phiền não.

Dễ nhầm: Lục nhập đôi khi bị hiểu nhầm chỉ là “sáu giác quan vật lý”. Thực ra nó bao gồm cả ý (tâm) làm cửa thứ sáu tiếp nhận các pháp (đối tượng của tư duy), không chỉ năm giác quan thân thể.