Trung ấm thân

Trung ấm thân (còn gọi thân trung ấm, thân trung hữu) là khái niệm chỉ thân vi tế của thần thức tồn tại trong giai đoạn chuyển tiếp giữa lúc một chúng sinh chết đi và khi tái sinh vào đời sống mới. Theo quan niệm này, sau khi chết, thần thức không lập tức đầu thai mà trải qua một khoảng trung gian, mang một dạng thân rất nhẹ, do nghiệp lực dẫn dắt đi tìm chỗ tái sinh tương ứng.

Gốc từ: “Trung” (中) nghĩa là ở giữa; “ấm” (陰) là cách dịch cũ của “uẩn” (các nhóm hợp thành thân tâm). “Trung ấm” tức thân uẩn ở khoảng giữa hai đời sống. Chữ Phạn antarābhava = antarā (ở giữa) + bhava (hữu, sự hiện hữu).

Khái niệm trung ấm được nhiều bộ phái và truyền thống Bắc truyền thừa nhận và bàn rộng, đặc biệt trong tư tưởng về luân hồi và tái sinh: nó giải thích cách nghiệp lực nối liền đời này với đời sau mà không cần một “linh hồn bất biến”. Trong văn hóa Phật giáo, thời gian trung ấm thường được nói là tối đa bốn mươi chín ngày, nên có tục làm lễ cầu siêu, tụng kinh trong bảy tuần để trợ duyên cho người đã khuất hướng về cảnh giới lành.

Ví dụ: Tập tục cúng “thất tuần” (49 ngày) trong nhiều gia đình Phật tử Việt Nam bắt nguồn từ niềm tin rằng người mất đang trong giai đoạn trung ấm, cần được hồi hướng công đức để có chỗ tái sinh tốt.

Dễ nhầm: Trung ấm thân không phải là một “linh hồn” thường hằng, bất tử theo nghĩa thông tục, vì như thế sẽ trái với giáo lý vô ngã. Ngoài ra, không phải mọi trường phái Phật giáo đều chủ trương có thân trung ấm; Thượng tọa bộ thường không lập khái niệm này, xem tái sinh xảy ra tức thì.