Sám văn
Bài văn dùng để tụng đọc trong nghi lễ, qua đó người tu bày tỏ lòng ăn năn lỗi lầm và phát nguyện sửa đổi.
Sám văn là bài văn được soạn để tụng đọc trong các nghi lễ sám hối, giúp người hành lễ nói lên lòng ăn năn về những lỗi lầm đã tạo và phát nguyện tu sửa thân tâm. Đây là một thể loại trước tác nghi lễ quan trọng trong Phật giáo Đông Á, thường được viết bằng lời lẽ trang nghiêm, tha thiết, có nhịp điệu để dễ tụng theo.
Gốc từ: “Sám” là gọi tắt của sám-ma (phiên âm Sanskrit kṣama, nghĩa “nhẫn nhịn, xin tha thứ”); “văn” là bài văn. Trong cách dùng quen thuộc, “sám” được ghép với nghĩa Hán “hối” (ăn năn) thành sám hối — vừa hối lỗi quá khứ, vừa ngăn ngừa lỗi tương lai.
Về vị trí thực hành, sám văn là phương tiện để chuyển nội tâm ăn năn thành lời nguyện cụ thể trong khung cảnh cộng đồng. Nhiều bộ sám nổi tiếng được biên soạn thành nghi quỹ hoàn chỉnh, như các pháp hội sám lớn, kết hợp lễ bái, xưng danh chư Phật và quán tưởng. Tinh thần chung là nương lời văn để khởi tâm chí thành, lấy đó làm động lực sửa mình.
Trong thực hành: Người tụng sám văn thường lễ lạy theo từng đoạn, giữ tâm thành kính; trọng tâm không nằm ở việc đọc cho hết bài, mà ở sự thật lòng nhận lỗi và quyết tâm chuyển hóa.
Dễ nhầm: Sám văn không phải lời “xin xá tội” theo kiểu cầu một quyền năng bên ngoài xóa nghiệp giúp; cốt lõi của sám hối là tự mình nhận ra lỗi và sửa đổi. Tụng sám văn mà không thật tâm chuyển hóa thì chỉ là đọc chữ, chưa đúng nghĩa sám hối.