Cuống
Pāli: māyā · Sanskrit: māyā
Một thói tâm xấu nhỏ: bày đặt giả dối, làm ra vẻ bề ngoài để lừa gạt người khác vì danh hay lợi.
Cuống (tâm sở) là một trong các tiểu tùy phiền não — những thói tâm bất thiện nhỏ nhặt nhưng thường gặp — theo phân tích của Duy thức học. Bản chất của nó là sự dối gạt: bày ra một vẻ bề ngoài giả tạo, hiện tướng tốt đẹp không thật để lừa người khác, thường nhằm mục đích cầu danh hoặc lợi.
Gốc từ: Chữ Hán “cuống” (誑) nghĩa là dối gạt, phỉnh phờ. Sanskrit/Pāli māyā ở đây mang nghĩa “sự giả dối, trá ngụy” (khác với nghĩa “huyễn/ảo ảnh” của cùng chữ này trong ngữ cảnh khác).
Cuống thuộc nhóm phiền não phái sinh từ tham và si, nghĩa là nó bắt nguồn từ lòng ham muốn danh lợi và sự thiếu sáng suốt. Việc liệt kê chi tiết các tâm sở như cuống, siểm (nịnh hót, che giấu lỗi mình) giúp người tu nhận diện rõ những chuyển động vi tế của tâm bất thiện, từ đó tỉnh giác mà đối trị. Đây là một phần trong nỗ lực “biết tâm mình” của pháp hành.
Ví dụ: Một người cố tỏ ra đạo đức, hiểu biết hơn thực tế của mình để được người khác kính nể và cúng dường — đó là biểu hiện của tâm sở cuống.
Dễ nhầm: Cuống (giả dối ra vẻ có đức) khác với nói dối thông thường (vọng ngữ); nó nhấn vào việc “diễn tướng giả” để tạo ấn tượng sai lệch, chứ không chỉ là một lời nói sai sự thật.