Vô nguyện tam muội

Vô nguyện tam muội (apraṇihita-samādhi) là một trong ba giải thoát môn (tam giải thoát môn), tức ba cánh cửa dẫn đến giải thoát theo giáo lý Phật giáo. Đây là trạng thái định trong đó tâm không còn mong cầu, không còn hướng tới hay tạo tác để tiếp tục hiện hữu trong vòng sinh tử.

Gốc từ: “Vô nguyện” là không có mong cầu, không đặt ước nguyện hướng tới; “tam muội” phiên âm từ “samādhi”, chỉ trạng thái định, nhất tâm. “Apraṇihita” nghĩa là “không nghiêng tới, không hướng vọng tới”, tức không còn dồn tâm về điều mong đạt trong các pháp hữu vi.

Ba giải thoát môn gồm: không tam muội (quán các pháp không có tự ngã cố định), vô tướng tam muội (lìa các tướng phân biệt) và vô nguyện tam muội. Cả ba đều là những phương diện quán chiếu giúp tâm buông mọi bám víu mà hướng đến Niết bàn. Riêng vô nguyện nhấn mạnh sự dứt bặt lòng tham cầu đối với mọi pháp sinh diệt: khi thấy rõ chúng đều khổ và vô thường, tâm không còn khao khát nắm giữ hay tái sinh.

Liên hệ: Như người đã thấu suốt rằng mọi nơi chốn trong căn nhà đang cháy đều nóng, nên không còn mong tìm một góc nào để bám lại, mà chỉ hướng đến lối ra an ổn.

Dễ nhầm: “Vô nguyện” ở đây không phải là sự chán nản, buông xuôi hay mất hết ý chí. Đó là sự lắng dịu của lòng tham cầu mê lầm đối với sinh tử, đi cùng trí tuệ. Người tu vẫn có chí nguyện hướng đến giải thoát và độ sinh; cái được buông là sự mong cầu dính mắc, không phải mọi tâm nguyện thiện lành.