Từ Đạo Hạnh

Từ Đạo Hạnh là một thiền sư Việt Nam sống vào thời Lý, gắn bó mật thiết với chùa Thầy (Thiên Phúc tự) ở vùng Sài Sơn, nay thuộc Hà Nội. Ngài là một trong những nhân vật Phật giáo được dân gian yêu mến và truyền tụng nhiều nhất, vừa là một vị tu hành, vừa là hình tượng văn hóa gắn với tín ngưỡng và lễ hội địa phương.

Gốc từ: “Từ” là họ; “Đạo Hạnh” gồm “đạo” (con đường tu) và “hạnh” (đức hạnh, nết tu), một pháp danh nói lên chí nguyện tu tập.

Phật giáo thời Lý là giai đoạn hưng thịnh, gắn bó chặt với đời sống và triều đình; nhiều thiền sư có ảnh hưởng lớn trong xã hội. Quanh cuộc đời Từ Đạo Hạnh hình thành rất nhiều giai thoại, trong đó nổi bật là tín ngưỡng về sự liên hệ giữa ngài với việc giáng sinh của một vị vua đời sau, cùng nguồn gốc nghệ thuật múa rối nước mà dân gian thường gắn cho ngài. Hội chùa Thầy hằng năm là dịp tưởng niệm ngài.

Ví dụ: Tại chùa Thầy, người dân thờ phụng ngài và lưu giữ nhiều truyền thuyết về hang động, pho tượng và những phép lạ được kể lại qua nhiều đời.

Dễ nhầm: Phần lớn những chi tiết kỳ bí quanh Từ Đạo Hạnh thuộc về truyền thuyết dân gian và tín ngưỡng, không nên xem như sự kiện lịch sử đã được xác chứng. Khi tìm hiểu, nên phân biệt rõ phần huyền tích đầy màu sắc văn hóa với những gì sử liệu thật sự ghi nhận về thân thế và hành trạng của ngài.