Đại viên cảnh trí

Đại viên cảnh trí là một trong bốn trí mà Duy thức học nói đến khi mô tả trí tuệ giác ngộ của Phật. Trí này được ví như một tấm gương tròn lớn, sáng trong, phản chiếu trọn vẹn muôn pháp một cách rõ ràng, không thiên lệch và không bỏ sót điều gì.

Gốc từ: Sanskrit ādarśa-jñāna: ādarśa (tấm gương), jñāna (trí). Hán–Việt: “đại viên cảnh trí” — trí (như) tấm gương tròn lớn.

Theo thuyết “chuyển thức thành trí”, khi tu hành viên mãn, tám thức được chuyển hóa thành bốn trí. Đại viên cảnh trí là kết quả của việc chuyển hóa a-lại-da thức (thức thứ tám). Khi thức tàng chứa hạt giống sinh tử được thanh tịnh, nó trở thành trí soi chiếu thanh tịnh, làm nền cho các trí khác. Ba trí còn lại là bình đẳng tánh trí (chuyển từ mạt-na thức), diệu quan sát trí (từ ý thức) và thành sở tác trí (từ năm thức trước).

Ví dụ: Như tấm gương sáng, vật đến thì hiện, vật đi thì không lưu — đại viên cảnh trí phản ánh thực tại như nó là, mà không khởi phân biệt vướng mắc.

Dễ nhầm: Hình ảnh “gương” chỉ là ví dụ, không nên hiểu trí ấy là một vật thể. Cũng cần phân biệt: đại viên cảnh trí là trí của quả vị Phật, không đồng với những kinh nghiệm định tĩnh tạm thời trong tu tập.