Không Như Lai tạng

Không Như Lai tạng là một phương diện trong giáo lý Như Lai tạng, chỉ khía cạnh mà tự tánh thanh tịnh của tâm vốn xa lìa mọi phiền não nhiễm ô - tức “không” có (trống vắng) những cấu uế khách trần. Đây là cách diễn tả rằng bản tâm tự nó vốn trong sạch.

Gốc từ: “Không” (śūnya) ở đây hàm nghĩa rỗng vắng, lìa khỏi; “Như Lai tạng” (tathāgatagarbha) là cái “tạng” (kho tàng, thai tạng) chứa Phật tánh nơi mỗi chúng sinh. “Không Như Lai tạng” nghĩa là Như Lai tạng xét theo mặt rỗng vắng các phiền não.

Giáo lý này thường được trình bày thành cặp đôi: Không Như Lai tạng nhấn mạnh phương diện lìa nhiễm, còn Bất không Như Lai tạng nhấn mạnh phương diện sẵn đủ vô lượng công đức không thể tách rời. Hai phương diện này không mâu thuẫn mà bổ túc cho nhau, mô tả cùng một bản tâm dưới hai góc nhìn.

Liên hệ: Cặp khái niệm này gắn với truyền thống kinh luận về Phật tánh, một dòng tư tưởng quan trọng của Đại thừa, nhằm dung hòa giữa “tánh không” và “diệu hữu”.

Dễ nhầm: “Không” trong “Không Như Lai tạng” không có nghĩa là hư vô, trống rỗng đến mức chẳng có gì. Nó chỉ sự vắng mặt của phiền não nhiễm ô nơi bản tâm, chứ không phủ định công đức vốn sẵn - chính vì vậy mới cần đặt bên cạnh “Bất không Như Lai tạng” để hiểu cho trọn vẹn.