Sám hối yết-ma
Nghi thức sám hối tội theo pháp yết-ma, thực hiện trước Tăng chúng để phục hồi giới thanh tịnh.
Sám hối yết-ma là nghi thức sám hối tội lỗi (đặc biệt là các lỗi về giới luật) được thực hiện theo pháp yết-ma — tức theo thủ tục biểu quyết hợp pháp của Tăng đoàn — nhằm giúp người phạm giới được thanh tịnh trở lại giới thể.
Gốc từ: “Sám hối” gồm “sám” (phiên âm kṣama - nhẫn thứ, xin tha) và “hối” (ăn năn lỗi đã làm); “yết-ma” là phiên âm karma trong nghĩa tác pháp, chỉ các nghi thức hành sự hợp luật của Tăng.
Trong giới luật, không phải lỗi nào cũng sám hối giống nhau: tùy mức độ nặng nhẹ của tội mà có cách thức và đối tượng sám hối khác nhau — có lỗi chỉ cần đối trước một vị, có lỗi phải đối trước một nhóm Tăng, có lỗi nặng phải qua thủ tục phức tạp trước Tăng chúng đông đủ. Sám hối yết-ma thuộc loại cần đến tác pháp của Tăng: hội đủ số chúng, tuyên đọc đúng nghi thức, biểu quyết chấp thuận, thì việc sám hối mới thành tựu. Tinh thần cốt lõi là phát lồ (nói ra lỗi, không che giấu) và quyết tâm không tái phạm.
Liên hệ: Nghi thức này gắn với chế độ Bố-tát (tụng giới định kỳ) và đời sống thanh tịnh của Tăng-già.
Dễ nhầm: Sám hối trong Phật giáo không phải xin một quyền lực bên ngoài “xóa tội”, mà trọng tâm là nhận lỗi, chuyển hóa tâm và ngăn lỗi tái diễn. Yết-ma chỉ là thủ tục đúng luật để Tăng đoàn chứng minh và phục hồi sự thanh tịnh, không phải phép màu tẩy sạch nghiệp.