Núi Tu Di
Pāli: sineru · Sanskrit: sumeru
Ngọn núi đứng ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo cổ; mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là một địa điểm địa lý.
Núi Tu Di (Sumeru) là trục trung tâm trong mô hình vũ trụ truyền thống của Phật giáo: quanh nó là các biển, các châu lục và các tầng trời. Đây là khung hình tượng được nhiều nền văn hóa Ấn Độ cổ chia sẻ, dùng để sắp xếp cách nhìn về thế giới, chứ không phải bản đồ địa lý theo nghĩa hiện đại.
Gốc từ: “Tu Di” là phiên âm Hán–Việt của Sumeru (Sanskrit) / Sineru (Pāli). Chữ su- mang nghĩa “khéo, tốt, cao quý”, nên Sumeru thường được hiểu là “ngọn núi cao quý, vi diệu”. Kinh sách Hán còn gọi là Diệu Cao sơn.
Trong giáo lý, núi Tu Di đóng vai khung cảnh cho cách mô tả các cõi trong tam giới và đường đi của chúng sinh trong luân hồi. Phần lớn các thầy nhấn mạnh giá trị biểu tượng: sự vững chãi, trung tâm, và tính tầng bậc của tâm thức và các cảnh giới — hơn là khẳng định một thực thể vật lý cần kiểm chứng.
Ví dụ: Có thể hình dung núi Tu Di như “trục giữa” của một mô hình thế giới quan, tương tự cách một quả địa cầu để bàn không phải là Trái Đất thật mà là công cụ giúp ta hình dung và định vị.
Dễ nhầm: Không nên hiểu núi Tu Di là một ngọn núi có thật đang chờ tìm ra trên bản đồ, rồi cho rằng “khoa học bác bỏ Phật giáo”. Đây là vũ trụ quan biểu tượng của thời cổ; trọng tâm của đạo Phật là khổ và con đường thoát khổ, không phụ thuộc vào địa lý này.