Bồ tát giới

Bồ tát giới là những điều giới dành cho người phát tâm Bồ tát — nguyện tu thành Phật không chỉ để giải thoát riêng mình mà để cứu giúp mọi chúng sinh. Khác với giới thông thường chủ yếu “ngăn điều ác”, Bồ tát giới còn nhấn mạnh “làm điều lành”: chủ động giúp người, không bỏ rơi ai đang khổ. Với người thọ giới này, thấy người gặp nạn mà thờ ơ bỏ qua cũng có thể bị xem là phạm giới, vì lòng từ bi đòi hỏi phải ra tay.

Gốc từ: “Bồ tát” là phiên âm rút gọn của bodhisattva (Phạn) — “bồ đề” (bodhi) là giác ngộ, “tát đỏa” (sattva) là chúng sinh hữu tình; gộp lại chỉ bậc nguyện cầu giác ngộ vì hết thảy chúng sinh. “Giới” là điều răn, nếp sống đạo đức tự nguyện gìn giữ.

Chính điểm này cho thấy tinh thần cốt lõi của Đại thừa: đạo đức không dừng ở chỗ “không làm hại”, mà tiến lên “tích cực làm lợi”. Gốc rễ của Bồ tát giới là tâm Bồ đề — lòng nguyện vì hạnh phúc của tất cả chúng sinh — và nó thuộc về phần giới trong ba môn học giới–định–tuệ. Vì lấy động cơ làm trọng, giới này vừa cao rộng vừa uyển chuyển: cùng một việc, làm với tâm vị tha thì hợp giới, làm với tâm ích kỷ lại trái giới.

Ví dụ: thấy người ngã trên đường, người giữ Bồ tát giới không thể bước qua mà phải dừng lại giúp đỡ — sự thờ ơ tự nó đã là một thiếu sót với tâm nguyện.

Dễ nhầm: thọ Bồ tát giới không phải là khoác lên một danh hiệu cao quý để tự hào, mà là tự đặt lên vai một trách nhiệm thương yêu rộng lớn hơn, đòi hỏi sự dấn thân thực sự chứ không phải hình thức.