Không vô biên xứ

Không vô biên xứ là tầng định đầu tiên trong bốn định vô sắc (tứ không định), lấy hư không vô biên làm đối tượng quán chiếu. Khi hành giả vượt qua các tầng thiền có sắc và buông bỏ tưởng về hình sắc, tâm an trú vào hư không không bờ bến, đạt tới trạng thái định này.

Gốc từ: Pāli ākāsānañcāyatana ghép ākāsa (hư không), ānañca (vô biên, không cùng tận) và āyatana (xứ, chỗ trú); dịch sát là “xứ hư không vô biên”.

Trong hệ thống thiền định Phật giáo, sau khi thành tựu bốn tầng thiền sắc giới, hành giả có thể tiến vào bốn tầng định vô sắc ngày càng vi tế: không vô biên xứ, thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ và phi tưởng phi phi tưởng xứ. Không vô biên xứ mở đầu chuỗi này, đạt được bằng cách vượt lên mọi tưởng về vật chất, hướng tâm tới ý niệm hư không không giới hạn.

Liên hệ: Các tầng định vô sắc tương ứng với những cảnh giới tái sinh ở cõi Vô sắc, nhưng tự thân chúng vẫn nằm trong vòng sinh tử.

Dễ nhầm: Đạt được không vô biên xứ là một thành tựu thiền định sâu, nhưng chưa phải giải thoát rốt ráo. Theo giáo lý Phật giáo, các tầng định vô sắc, dù vi diệu, vẫn chưa đoạn tận phiền não; muốn giải thoát còn cần tu tuệ quán chiếu vô thường, vô ngã.