Tam thế Phật
Chư Phật của ba thời quá khứ, hiện tại và vị lai, biểu trưng cho dòng Chánh pháp nối tiếp không gián đoạn.
Tam thế Phật là chư Phật trong ba thời: quá khứ, hiện tại và vị lai. Cách nói này khẳng định rằng việc thành Phật và sự hiện diện của Chánh pháp không chỉ giới hạn ở một thời điểm, mà trải dài liên tục — đã có vô số vị Phật trong quá khứ, có Phật trong hiện tại, và sẽ có Phật trong tương lai.
Gốc từ: “Tam” (三) là ba; “thế” (世) là đời, thời; “Phật” là bậc giác ngộ hoàn toàn. Tam thế Phật tức chư Phật của ba thời.
Trong kinh, ba thời thường được biểu trưng qua những danh hiệu quen thuộc: Phật Ca Diếp (Kāśyapa) tiêu biểu chư Phật quá khứ, Phật Thích Ca Mâu Ni là Phật hiện tại của thời chúng ta, và Bồ tát Di Lặc (Maitreya) là vị Phật tương lai sẽ thị hiện. Ý nghĩa sâu xa là: Phật tánh và khả năng giác ngộ luôn có mặt qua mọi thời, ai tu cũng có thể thành Phật. Khái niệm này gắn liền với tam thế — lý nhân quả thông cả ba đời.
Ví dụ: Nhiều chánh điện tôn trí ba pho tượng Phật hàng ngang, biểu trưng tam thế Phật, nhắc người chiêm bái rằng đạo giác ngộ là dòng chảy bất tận, không khởi đầu cũng không chấm dứt nơi một vị.
Dễ nhầm: Đừng hiểu “ba đời” chỉ là ba vị Phật cố định. Quá khứ và vị lai có vô lượng chư Phật; ba thời chỉ là cách phân chia thời gian để diễn tả tính liên tục của sự giác ngộ.