Kinh lượng bộ

Kinh lượng bộ là một bộ phái Phật giáo thời kỳ bộ phái, tách ra từ Thuyết Nhất Thiết Hữu bộ (Hữu bộ). Đặc trưng nổi bật của phái này là chủ trương chỉ lấy kinh tạng làm thước đo chuẩn mực (lượng), không chấp nhận luận tạng A-tỳ-đàm của Hữu bộ như nguồn giáo lý quyết định.

Gốc từ: Sanskrit Sautrāntika, từ sūtra (kinh) + anta (cứu cánh, chỗ nương tựa rốt ráo), nghĩa là “phái lấy kinh làm chỗ nương”. Hán dịch “Kinh lượng bộ”: “kinh” là kinh điển, “lượng” là tiêu chuẩn nhận thức đúng đắn.

Về giáo lý, Kinh lượng bộ phản bác chủ trương của Hữu bộ rằng các pháp thật hữu trong cả ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Phái cho rằng chỉ có hiện tại là thực, quá khứ và vị lai không có thực thể; sự liên tục của nghiệp được giải thích bằng khái niệm “chủng tử” tương tục. Tư tưởng này ảnh hưởng sâu đến sự hình thành học thuyết Duy thức về sau.

Ví dụ: Trong A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận của ngài Thế Thân, nhiều quan điểm Kinh lượng bộ được nêu ra để phản biện lập trường Hữu bộ, cho thấy vai trò cầu nối của phái này.

Dễ nhầm: Tên gọi dễ khiến hiểu lầm rằng phái “bác bỏ luận”. Thực ra họ vẫn lập luận tinh tế; điều họ phủ nhận là thẩm quyền tối hậu của luận tạng so với kinh, chứ không phải bác bỏ mọi phân tích triết học.