Ma Ha Ba Xà Ba Đề
Pāli: Mahāpajāpatī Gotamī · Sanskrit: Mahāprajāpatī Gautamī
Người dì đã nuôi dưỡng Đức Phật từ nhỏ và về sau trở thành vị nữ tu đầu tiên trong lịch sử Phật giáo.
Ma Ha Ba Xà Ba Đề (Mahāpajāpatī Gotamī), thường gọi là Kiều Đàm Di, là dì ruột và cũng là mẹ nuôi của Đức Phật. Bà là em gái của hoàng hậu Ma Da; khi hoàng hậu qua đời ít ngày sau khi sinh thái tử Tất Đạt Đa, chính bà đã thay chị nuôi dưỡng và chăm sóc thái tử như con đẻ. Bà cũng là chính phi của vua Tịnh Phạn.
Về sau, bà được ghi nhận là người nữ đầu tiên xuất gia trong giáo đoàn của Đức Phật, mở đường thành lập Ni đoàn (đoàn thể nữ tu sĩ). Theo truyền thống, ban đầu Đức Phật còn ngần ngại, nhưng nhờ sự thỉnh cầu kiên trì của bà cùng sự can thiệp giúp đỡ của tôn giả A Nan, việc cho phép nữ giới xuất gia đã được chấp thuận, với điều kiện thọ trì Bát kính pháp (tám pháp tôn kính).
Gốc từ: Pāli Mahāpajāpatī có thể hiểu là “người dẫn dắt một đoàn thể lớn”; Gotamī là tên theo dòng họ Gotama (Cồ Đàm).
Liên hệ: Việc thành lập Ni đoàn là một sự kiện quan trọng, cho thấy con đường tu chứng mở ra cho cả nam và nữ. Bà về sau chứng quả A-la-hán và được tôn xưng là bậc trưởng lão ni gương mẫu.
Dễ nhầm: “Kiều Đàm Di” là cách gọi theo họ tộc, dễ nhầm với các nữ đệ tử khác cũng thuộc dòng họ này; ở đây chỉ riêng vị di mẫu của Đức Phật.