Nam Nhạc Hoài Nhượng

Nam Nhạc Hoài Nhượng (677–744) là một thiền sư lớn đời Đường, một trong những đệ tử đắc pháp xuất sắc của Lục Tổ Huệ Năng. Ngài trụ ở núi Nam Nhạc (Hành Sơn) nên người sau quen gọi theo địa danh là Nam Nhạc Hoài Nhượng. Vai trò của ngài đặc biệt quan trọng vì ngài là thầy của Mã Tổ Đạo Nhất — người khai mở phong cách thiền sống động, dẫn tới sự hưng thịnh của Thiền Trung Hoa.

Gốc từ: Nam Nhạc (南嶽) là tên ngọn núi nơi ngài hoằng pháp; Hoài Nhượng (懷讓) là pháp danh của ngài.

Trong lịch sử Thiền tông, dòng pháp truyền từ Huệ Năng chia thành nhiều nhánh; nhánh Nam Nhạc Hoài Nhượng → Mã Tổ Đạo Nhất về sau phát triển thành hai trong Ngũ gia (năm nhà Thiền): tông Lâm Tế và tông Quy Ngưỡng. Như vậy ngài là một mắt xích then chốt nối Lục Tổ với các dòng thiền có ảnh hưởng sâu rộng nhất Đông Á, trong đó Lâm Tế truyền sang Việt Nam và Nhật Bản.

Ví dụ: Giai thoại nổi tiếng kể Hoài Nhượng thấy Mã Tổ ngồi thiền mong thành Phật, liền lấy gạch mài bên cạnh; Mã Tổ hỏi mài gạch làm gì, ngài đáp mài để làm gương — gạch mài chẳng thành gương, thì ngồi thiền sao thành Phật? — để chỉ ra rằng tu không phải chấp vào hình thức tọa thiền.

Dễ nhầm: Đừng lẫn Nam Nhạc Hoài Nhượng với Thanh Nguyên Hành Tư — cũng là đệ tử lớn của Lục Tổ nhưng khai ra ba tông khác (Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn). Hai vị này là hai nhánh song song cùng xuất phát từ Huệ Năng.