Đạt Lai Lạt Ma
Danh hiệu của vị lãnh đạo tinh thần thuộc một dòng phái lớn trong Phật giáo Tây Tạng.
Đạt Lai Lạt Ma là danh hiệu dành cho vị lãnh đạo tinh thần cao quý của dòng Cách-lỗ (Gelug, “phái mũ vàng”) trong Phật giáo Tây Tạng. Theo truyền thống Tây Tạng, mỗi đời Đạt Lai Lạt Ma được xem là hóa thân (tulku) tái sinh nối tiếp của vị trước, và được tín đồ kính ngưỡng như hóa thân của Bồ-tát Quán Thế Âm — biểu tượng của lòng từ bi.
Gốc từ: “Đạt Lai” phiên từ tiếng Mông Cổ dalai nghĩa là “đại dương”; “Lạt Ma” (bla-ma, lama) nghĩa là “thượng sư, bậc thầy”. Ghép lại có thể hiểu là “vị thầy có trí tuệ rộng lớn như biển cả”.
Về phương diện tôn giáo, định chế Đạt Lai Lạt Ma gắn liền với hệ thống truyền thừa hóa thân, đặc trưng của Phật giáo Kim Cương thừa Tây Tạng, trong đó việc nhận ra vị tái sinh được thực hiện qua nhiều dấu hiệu và nghi thức. Danh hiệu này nhấn mạnh lý tưởng Bồ-tát: nguyện tái sinh trở lại cõi đời để cứu độ chúng sinh thay vì an trú Niết-bàn.
Ví dụ: Hình ảnh quen thuộc gắn với danh hiệu này là thông điệp về từ bi, bất bạo động và hòa hợp giữa các truyền thống tâm linh.
Dễ nhầm: Đạt Lai Lạt Ma không phải “giáo hoàng của toàn Phật giáo”. Đây là vị lãnh đạo của một dòng phái Tây Tạng cụ thể, và cũng cần phân biệt với Ban Thiền Lạt Ma, một dòng hóa thân quan trọng khác.