Tùy phiền não
Pāli: upakkilesa · Sanskrit: upakleśa
Nhóm phiền não thứ yếu, sinh khởi nương theo các phiền não gốc rễ và làm ô nhiễm thêm tâm thức.
Tùy phiền não là nhóm phiền não phụ, khởi lên nương theo (tùy) các căn bản phiền não mà phát sinh hoặc lưu hành. Trong hệ tâm sở của Duy thức tông, có hai mươi tùy phiền não, đứng sau sáu căn bản phiền não (tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến).
Gốc từ: “Tùy” (隨) là đi theo, tùy thuộc; upa- trong upakleśa hàm nghĩa phụ thuộc, kèm theo. Vậy tùy phiền não là phiền não đi kèm, phái sinh từ phiền não gốc.
Hai mươi tùy phiền não được chia làm ba mức theo phạm vi và mức độ: tiểu tùy (mười món, như phẫn, hận, phú, não, tật, xan, cuống, siểm, hại, kiêu — mỗi món hoạt động riêng lẻ, phạm vi hẹp); trung tùy (hai món: vô tàm, vô quý — không biết hổ thẹn với mình và với người); và đại tùy (tám món, như trạo cử, hôn trầm, bất tín, giải đãi, phóng dật, thất niệm, tán loạn, bất chánh tri — phạm vi rộng, đi khắp các tâm bất thiện).
Trong thực hành: Phân loại này giúp người tu nhận diện vi tế các trạng thái tâm bất thiện đang quấy nhiễu, từ đó đối trị đúng chỗ.
Dễ nhầm: “Tùy” không có nghĩa các phiền não này nhẹ hay vô hại; một số đại tùy như hôn trầm, trạo cử rất thường trực và cản trở định. “Tùy” chỉ nói quan hệ phái sinh với phiền não gốc, không phải mức độ tai hại.