Bồ Đề Đạo Thứ Đệ

Bồ Đề Đạo Thứ Đệ (tiếng Tạng: Lamrim, nghĩa “thứ lớp con đường”) là tác phẩm trứ danh của Tổ Tông Khách Ba (Tsongkhapa), người sáng lập phái Gelug của Phật giáo Tây Tạng. Sách hệ thống hóa toàn bộ con đường giác ngộ thành những bước tu tập có thứ lớp rõ ràng, dành cho ba hạng căn cơ (ba “sĩ phu”): hạ, trung và thượng.

Gốc từ: “Bồ đề” (菩提, bodhi) là giác ngộ; “đạo” (道) là con đường; “thứ đệ” (次第) là thứ lớp, từng bước. Cả tên nghĩa là “các giai đoạn của con đường giác ngộ”.

Cấu trúc ba căn cơ là tinh túy của tác phẩm. Hạng hạ lo gieo nhân lành để có đời sau an vui, tránh đọa khổ. Hạng trung thấy luân hồi vốn khổ nên cầu giải thoát cho riêng mình. Hạng thượng phát Bồ đề tâm — nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh, rồi tu sáu ba la mật và thiền quán về tánh không. Lamrim quan trọng vì nó sắp xếp lại kho giáo lý mênh mông thành một lộ trình thực hành mạch lạc, ai cũng biết mình đang ở đâu và bước kế tiếp là gì.

Ví dụ: Có thể ví Lamrim như một “bản đồ đường dài” có cột mốc: trước khi nói chuyện cứu độ muôn loài, người tu cần trước hết sống tử tế tránh ác, rồi thật sự muốn thoát khổ, sau đó mới mở rộng tâm ra với tất cả.

Dễ nhầm: “Thứ lớp” không có nghĩa là phải hoàn tất tuyệt đối bước trước mới được học bước sau; các giai đoạn thấm dần và nuôi dưỡng lẫn nhau. Lamrim cũng không phải sáng tác mới mẻ tách rời truyền thống, mà là sự kết tập lại giáo lý có sẵn từ kinh luận Ấn Độ.