Hoàng hậu Ma Da

Hoàng hậu Ma Da là chính hậu của vua Tịnh Phạn nước Ca-tỳ-la-vệ và là sinh mẫu của Thái tử Tất Đạt Đa Cồ Đàm. Theo truyền thống, bà hạ sinh Thái tử tại vườn Lâm-tì-ni trên đường về quê ngoại, rồi mất bảy ngày sau đó. Thái tử về sau được di mẫu là bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề (em gái của hoàng hậu) nuôi dưỡng.

Gốc từ: Hán-Việt phiên âm chữ Phạn Māyā (Pāli cũng là Māyā), nghĩa gốc là “huyễn”, “ảo”; tên đầy đủ thường gọi là Māyādevī (Ma Da phu nhân). Trong kinh điển bà còn được tôn xưng là Đại Ma Da (Mahāmāyā).

Hình ảnh hoàng hậu Ma Da gắn liền với sự kiện đản sinh, một trong những dấu mốc lớn của cuộc đời Đức Phật. Việc bà mất sớm thường được các bản kinh giải thích trong tinh thần vô thường: ngay người sinh ra bậc giác ngộ cũng không thoát quy luật sinh tử. Truyền thống cũng kể rằng sau khi sinh thiên, bà được Đức Phật lên cõi trời Đao Lợi thuyết tạng A-tỳ-đàm để báo ân.

Ví dụ: Trong các tranh tượng đản sinh, hoàng hậu Ma Da thường được khắc họa đứng vịn cành cây vô ưu, Thái tử đản sinh từ hông phải bà, minh họa cho truyền thuyết về sự ra đời của bậc đại nhân.

Dễ nhầm: Nhiều người tưởng bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề (Kiều-đàm-di, vị tỳ-kheo-ni đầu tiên) là mẹ ruột của Phật. Thực ra đó là di mẫu, người nuôi dưỡng; mẹ ruột sinh ra Phật là hoàng hậu Ma Da, đã mất từ khi Ngài còn sơ sinh.