Trưởng Lão Ni Kệ

Trưởng Lão Ni Kệ là một tập kệ (thơ) nằm trong Tiểu Bộ (Khuddaka Nikāya) của Kinh tạng Pāli, ghi lại những bài kệ do các vị tỳ kheo ni trưởng lão — phần lớn đã chứng quả A-la-hán — nói lên trong thời Đức Phật. Đây là một trong những tuyển tập văn học tôn giáo do phụ nữ sáng tác xưa nhất còn lưu giữ được của nhân loại.

Gốc từ: Therīgāthā ghép từ therī (vị nữ trưởng lão) và gāthā (bài kệ, thơ) — nghĩa là “những bài kệ của các vị ni trưởng lão”.

Giá trị đặc biệt của tập kệ nằm ở tiếng nói rất người và rất thật: các vị ni kể lại nỗi khổ đời thường — mất con, góa bụa, già nua, bị ràng buộc bởi sắc đẹp hay việc nhà — rồi diễn tả niềm an vui giải thoát khi buông bỏ được tham ái và chứng ngộ. Tác phẩm cho thấy con đường giác ngộ rộng mở cho cả nữ giới, và là nguồn tư liệu quý về đời sống tăng đoàn ni buổi đầu. Nó là phần “song sinh” với Trưởng Lão Kệ (Theragāthā) ghi kệ của các vị tỳ kheo.

Ví dụ: Một bài kệ kể về một người mẹ mất con, đau khổ đến gần như điên loạn, rồi nhờ giáo pháp mà thấy được cái chết là quy luật chung, từ đó tâm được nhẹ nhõm.

Dễ nhầm: Đây không phải sách do người đời sau “viết về” các vị ni, mà tương truyền chính là lời tự thuật chứng đạo của các ngài.