A-hàm

A-hàm là tên gọi các bộ kinh thuộc thời kỳ truyền thừa sớm được bảo tồn trong Hán tạng (kho kinh điển chữ Hán). Đây là những tuyển tập ghi lại các bài giảng của Đức Phật và chư đệ tử, có nội dung tương ứng rất gần với hệ Nikāya trong tạng Pāli của Phật giáo Thượng tọa bộ.

Gốc từ: Phiên âm từ tiếng Phạn Āgama, nghĩa là “truyền lại”, “điều được trao truyền tới” — chỉ giáo pháp được kế thừa qua các thế hệ.

Hán tạng thường chia A-hàm thành bốn bộ lớn: Trường A-hàm (các bài kinh dài), Trung A-hàm (độ dài vừa), Tạp A-hàm (sắp theo chủ đề, ngắn gọn) và Tăng nhất A-hàm (sắp theo số pháp tăng dần). Bốn bộ này lần lượt tương ứng với Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng Bộ và Tăng Chi Bộ trong tạng Pāli. Giá trị của A-hàm nằm ở chỗ chứa đựng những giáo lý nền tảng nhất của đạo Phật như Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, Mười hai nhân duyên và vô ngã.

Ví dụ: Khi muốn tra cứu một bài kinh gốc, người học có thể đối chiếu bản A-hàm chữ Hán với bản Nikāya Pāli tương ứng; sự trùng khớp giữa hai truyền thống độc lập giúp củng cố độ tin cậy của lời dạy được ghi lại.

Dễ nhầm: Có người cho rằng A-hàm là “kinh Tiểu thừa” nên kém quan trọng so với kinh Đại thừa. Cách hiểu này thiếu công bằng: A-hàm là kho tàng giáo lý căn bản chung cho mọi truyền thống, và nhiều bậc tôn túc khuyến khích nương vào đây để nắm vững nền móng trước khi đi sâu vào các kinh luận về sau.