Pháp Nhãn Văn Ích
Vị thiền sư khai sáng một trong năm dòng thiền lớn của Thiền tông Trung Hoa.
Pháp Nhãn Văn Ích (885–958) là thiền sư đời Ngũ Đại, khai tổ tông Pháp Nhãn — một trong Ngũ gia (năm nhà) của Thiền tông Trung Hoa, cùng với Lâm Tế, Tào Động, Quy Ngưỡng và Vân Môn. Tông Pháp Nhãn ra đời muộn nhất trong năm nhà và mang phong cách tiếp dẫn tinh tế, uyển chuyển.
Gốc từ: “Pháp Nhãn” (法眼) nghĩa là “con mắt pháp” — con mắt trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp; đây vốn là tên hiệu ban tặng cho thiền sư, về sau dùng đặt tên cho cả tông phái.
Về tông phong, Pháp Nhãn chú trọng dùng lời lẽ bình dị, ngay nơi sự việc hiện tiền mà chỉ thẳng tâm tánh, không nặng về quát hét hay đánh gậy như phái Lâm Tế. Tông này có ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt được xem là đã góp phần dung hòa tư tưởng thiền với giáo lý Hoa Nghiêm về sự dung thông vô ngại của vạn pháp. Tuy hưng thịnh một thời, tông Pháp Nhãn về sau dần suy yếu và không truyền thừa rộng dài như Lâm Tế hay Tào Động.
Ví dụ: Một giai thoại quen thuộc gắn với tông phong này là khi học trò hỏi về đạo, thầy chỉ ngay vào cảnh vật trước mắt để người học tự nhận ra: chân lý không ở đâu xa mà hiển bày ngay trong cái thấy nghe thường nhật.
Dễ nhầm: Đừng nhầm “Pháp Nhãn” trong tên tông phái với “pháp nhãn” là một trong năm loại mắt (nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) — tuy cùng chữ nhưng một bên là tên tổ sư/tông phái, một bên là thuật ngữ về cấp độ tuệ giác.