Quay đầu là bờ

Câu nói cửa miệng quen thuộc của người Việt, thường dùng để khuyên một người đang sa vào điều xấu hãy kịp thời quay lại. Hình ảnh gốc là một người bơi ra giữa dòng nước dữ: chỉ cần quay đầu nhìn lại thì bờ đã ở ngay sau lưng. Từ nghĩa đen ấy, nhà Phật mượn để nói về sự hối cải: bến bờ giác ngộ, an vui không ở đâu xa, nó hiện ra ngay khoảnh khắc ta thôi tạo ác và hướng về điều thiện.

Gốc từ: Đây là cách nói Nôm hoá của thành ngữ Hán “hồi đầu thị ngạn” (回頭是岸): “hồi đầu” là ngoảnh đầu trở lại, “thị ngạn” là chính là bờ. “Quay đầu” dịch “hồi đầu”, “là bờ” dịch “thị ngạn”.

Tinh thần của câu này gắn với giáo lý sám hối và nhân quả trong đạo Phật. Đạo Phật không xem ai là tội nhân vĩnh viễn; nghiệp xấu có thể chuyển hoá khi tâm chuyển hướng. Bờ ở đây không phải một nơi chốn, mà là trạng thái tâm biết dừng, biết quay về với điều lành.

Ví dụ: Một người vướng vào cờ bạc nợ nần, đến lúc tỉnh ngộ quyết bỏ hẳn và làm lại từ đầu; người thân thường an ủi “quay đầu là bờ” để khích lệ.

Trong thực hành: Câu này nhắc rằng việc sửa đổi không cần chờ đến lúc “hết tội” mới bắt đầu; chính sự quay đầu đã là khởi điểm của sự giải thoát.

Dễ nhầm: Nhiều người hiểu câu này như lời tha thứ dễ dãi, làm xằng rồi nói “quay đầu là bờ” để tự an ủi. Thực ra “quay đầu” đòi hỏi sự chuyển tâm thật sự và hành động sửa sai, chứ không phải lời nói suông để né tránh trách nhiệm.