Luân hồi

Luân hồi là vòng sinh tử nối tiếp không ngừng, hết đời này sang đời khác, được dẫn dắt bởi nghiệp (hành động có chủ ý) và lòng tham ái, bám luyến. Chừng nào còn vô minh và ham muốn, dòng tái sinh ấy còn xoay vần qua nhiều cảnh giới khác nhau.

Gốc từ: “luân” là bánh xe, “hồi” là xoay vòng — “luân hồi” nghĩa đen là sự xoay vần như bánh xe. Từ Phạn–Pāli saṃsāra nghĩa gốc là “trôi lăn, chảy quanh không dứt”, diễn tả dòng đời cứ nối tiếp mãi.

Đạo Phật không xem luân hồi như một vòng tròn để mong cầu, mà là điều cần được vượt thoát, vì còn luân hồi là còn khổ — đây chính là bối cảnh của Tứ Diệu Đế. Ví dụ: giống như chiếc bánh xe cứ lăn mãi theo lực đẩy ban đầu, tâm còn bị tham ái thúc đẩy thì còn tiếp tục quay vòng; chỉ khi dừng được động lực ấy, vòng quay mới có thể chấm dứt.

Dễ nhầm: luân hồi không phải có một “linh hồn” cố định đi đầu thai từ thân này sang thân khác, vì đạo Phật dạy vô ngã. Điều nối tiếp giữa các đời giống dòng chảy của nghiệp và tập khí hơn là một bản thể bất biến, ví như ngọn lửa truyền từ cây nến này sang cây nến khác: có nối tiếp nhưng không phải cùng một vật y nguyên. Mục tiêu tu tập là chấm dứt động lực tham ái để ra khỏi vòng quay ấy, đạt giải thoát.