Tứ A-hàm

Tứ A-hàm là bốn bộ kinh nền tảng trong Hán tạng, ghi chép những lời dạy của Đức Phật ở thời kỳ đầu, gồm: Trường A-hàm (các kinh dài), Trung A-hàm (các kinh vừa), Tạp A-hàm (các kinh ngắn, sắp theo chủ đề) và Tăng Nhất A-hàm (sắp theo số pháp tăng dần). Bốn bộ này tương đương với bốn bộ Nikāya đầu trong Kinh tạng Pāli của Phật giáo Nam truyền, là nguồn tư liệu cổ xưa và đáng tin cậy về giáo pháp gốc.

Gốc từ: “A-hàm” phiên âm chữ Phạn Āgama, nghĩa là “truyền lại”, “lời truyền thừa” – tức giáo pháp được truyền từ thầy sang trò qua các thế hệ.

Tứ A-hàm có vị trí then chốt vì chứa đựng những giáo lý cốt lõi nhất: Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, Duyên khởi, vô thường – khổ – vô ngã, năm uẩn, mười hai xứ. Việc các bộ A-hàm (Hán) và Nikāya (Pāli) tuy thuộc các truyền thừa khác nhau nhưng nội dung tương hợp cho thấy giáo pháp đã được gìn giữ khá thống nhất qua nhiều thế kỷ. Đây là cầu nối quý giá để đối chiếu giữa Phật giáo Bắc truyền và Nam truyền.

Ví dụ: Khi muốn tìm lời dạy nguyên thủy của Đức Phật về cách diệt khổ, người học có thể đối chiếu một bài kinh trong Tạp A-hàm với bài tương ứng trong Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) để thấy hai bản ăn khớp với nhau.

Dễ nhầm: “A-hàm” không phải tên một bộ kinh duy nhất, mà là tên gọi chung cho bốn tuyển tập. Đừng nghĩ A-hàm là “tiểu thừa” theo nghĩa thấp kém; đây là kho kinh chung của nhiều bộ phái thời kỳ đầu.