Kinh Na Tiên Tỳ Kheo

Kinh Na Tiên Tỳ Kheo là một tác phẩm kinh điển nổi tiếng ghi lại cuộc đối đáp giữa tỳ kheo Na Tiên và vua Mi Lan Đà (một vị vua gốc Hy Lạp cai trị vùng Tây Bắc Ấn Độ). Qua hàng loạt câu hỏi sắc bén của nhà vua và lời giải đáp khéo léo của vị tỳ kheo, kinh làm sáng tỏ nhiều điểm khó trong giáo lý như vô ngã, nghiệp báo và luân hồi, bằng lối ví dụ gần gũi, dễ hiểu.

Gốc từ: Tên Pāli Milindapañha ghép Milinda (vua Mi Lan Đà) và pañha (câu hỏi), nghĩa là “những câu hỏi của vua Mi Lan Đà”.

Tác phẩm được xem là cầu nối giữa văn minh Hy Lạp và tư tưởng Phật giáo, phản ánh cuộc gặp gỡ văn hóa Đông–Tây thời cổ đại. Về mặt giáo lý, kinh giải thích làm sao có nghiệp và tái sinh mà vẫn không có một “cái tôi” thường hằng đi luân hồi — một trong những nan đề được người học hỏi nhiều nhất.

Ví dụ: Hình ảnh nổi tiếng nhất là ví dụ về cỗ xe: Na Tiên hỏi vua “cái xe” là bánh, trục, càng hay thùng xe; tháo rời từng bộ phận thì không phần nào là “xe” cả. Cũng vậy, “cái tôi” chỉ là tên gọi quy ước đặt cho tập hợp ngũ uẩn, không có một bản ngã riêng biệt.

Dễ nhầm: Đây là cuộc đối thoại giữa một tỳ kheo và một vị vua, không phải lời Phật trực tiếp giảng. Vì giá trị giáo lý cao, bản Hán quen gọi là “kinh”, song theo truyền thống Pāli nó là tác phẩm hậu kỳ chứ không nằm trong nhóm kinh do chính Đức Phật thuyết.