Tâm chân như

Tâm chân như là một trong hai phương diện của “nhất tâm” được trình bày trong Đại Thừa Khởi Tín Luận. Theo luận này, một tâm có thể xét theo hai môn: tâm chân như môn và tâm sinh diệt môn. Tâm chân như là tâm nhìn theo mặt thể tánh chân thật, vắng lặng, vốn bất sinh bất diệt, vượt ngoài mọi tướng trạng và phân biệt.

Gốc từ: “Tâm” (心) là cái tâm; “chân” (真) là chân thật, “như” (如) là như thật, không đổi khác. “Chân như” chỉ thực tại như nó đang là, không hư vọng.

Trong cấu trúc giáo lý của Khởi Tín Luận, tâm chân như là thể, còn tâm sinh diệt là tướng và dụng khởi lên từ thể ấy do vô minh che lấp. Khi vô minh dứt, các tướng sinh diệt lắng xuống, thể chân như hiển lộ. Đây là nền tảng cho tư tưởng “Như Lai tạng” — tâm chúng sinh vốn sẵn thanh tịnh, chỉ bị phiền não khách trần làm mờ tạm thời.

Ví dụ: Có thể ví tâm chân như như mặt nước vốn lặng trong, còn tâm sinh diệt như những đợt sóng nổi lên trên mặt nước ấy; sóng tuy động nhưng tính ướt của nước thì không hề thay đổi.

Dễ nhầm: “Chân như” không phải là một thực thể hay linh hồn bất biến nằm sẵn đâu đó; đó là cách chỉ bản tánh chân thật của tâm và các pháp. Hiểu nó thành một “cái ngã” thường hằng là rơi vào chấp ngã, trái với giáo lý vô ngã.