Uất Đầu Lam Phất
Pāli: Uddaka Rāmaputta · Sanskrit: Udraka Rāmaputra
Một trong hai vị thầy dạy thiền định cho Thái tử Tất Đạt Đa trước khi Ngài thành đạo. Thái tử học xong nhưng nhận thấy pháp ấy chưa dẫn tới giải thoát rốt ráo nên ra đi.
Uất Đầu Lam Phất là một đạo sĩ nổi tiếng đương thời, vị thầy thứ hai mà Thái tử Tất Đạt Đa tìm đến học đạo sau khi rời cung. Ông dạy Thái tử chứng đạt Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tầng định cao nhất trong bốn tầng thiền vô sắc.
Gốc từ: Phiên âm Hán-Việt từ Pāli Uddaka Rāmaputta (Sanskrit: Udraka Rāmaputra); “Rāmaputta” nghĩa là “con của Rāma”, cho thấy pháp định này vốn do người cha tên Rāma truyền lại.
Trong tiến trình cầu đạo, Uất Đầu Lam Phất giữ vai trò tiêu biểu cho giới hạn của thiền vô sắc định: dù tâm an trú ở cảnh giới cực kỳ vi tế, hành giả vẫn chưa đoạn được phiền não gốc rễ, khi xuất định vẫn còn sinh tử luân hồi. Chính sự bất mãn này thúc đẩy Thái tử từ bỏ con đường định thuần túy, tự mình tìm ra Trung đạo và tuệ quán dẫn đến giác ngộ. Sau khi thành đạo, Đức Phật từng nghĩ đến việc độ vị thầy cũ này trước tiên, nhưng được biết ông đã qua đời.
Ví dụ: Khi chứng xong tầng định mà thầy truyền, Thái tử nhận thấy “pháp này không đưa đến yểm ly, ly tham, tịch diệt, giác ngộ, Niết-bàn” nên lễ tạ rồi ra đi, một minh họa cho thái độ cầu pháp không dừng ở thành tựu trung gian.
Dễ nhầm: Đừng lẫn ông với vị thầy thứ nhất là Ālāra Kālāma (A-la-la), người dạy Thái tử chứng Vô sở hữu xứ. Uất Đầu Lam Phất là thầy thứ hai, dạy tầng định cao hơn một bậc.