Như Lai tạng tự tánh thanh tịnh
Khả năng thành Phật vốn sẵn nơi mỗi chúng sinh, bản chất luôn trong sạch dù đang bị phiền não che lấp. Một giáo lý quan trọng của Đại thừa.
Như Lai tạng tự tánh thanh tịnh là một mệnh đề cốt lõi trong giáo lý Như Lai tạng của Phật giáo Đại thừa. Câu này khẳng định: cái Như Lai tạng — kho tàng chứa đựng khả năng thành Phật, tức Phật tánh — nơi mỗi chúng sinh vốn có bản tánh thanh tịnh trong sáng; tuy hiện đang bị bao bọc, che lấp bởi phiền não, vô minh, nhưng bản thể của nó không hề bị nhiễm ô hay tổn hại.
Gốc từ: Như Lai tạng (如來藏): Như Lai là một danh hiệu Phật, tạng (藏) là kho chứa, bào thai — nghĩa “kho tàng Như Lai” hoặc “thai tạng Như Lai” ẩn trong chúng sinh; tự tánh thanh tịnh (自性清淨) là bản tánh vốn trong sạch.
Giáo lý này phát triển trong các kinh như Như Lai Tạng, Thắng Man, và luận Đại thừa Khởi Tín, nhằm trả lời câu hỏi vì sao chúng sinh có thể tu thành Phật: bởi nhân giác ngộ vốn sẵn đủ trong mỗi người, chỉ cần gột rửa phiền não khách trần che phủ là hiển lộ. Hình ảnh ví von quen thuộc là viên ngọc lấm bùn, hay vàng ròng trong quặng — bùn và quặng không làm mất bản chất quý của ngọc, của vàng.
Liên hệ: Tư tưởng này gần với Phật tánh, với “chân tâm thường trú”, là chỗ dựa cho niềm tin “tất cả chúng sinh đều có thể thành Phật”.
Dễ nhầm: “Tự tánh thanh tịnh” không có nghĩa là chúng sinh hiện đã thanh tịnh nên khỏi cần tu. Bản thể thanh tịnh tuy sẵn có nhưng đang bị phiền não che, nên vẫn cần công phu tu hành để gột bỏ; cũng không nên đồng nhất Như Lai tạng với một “linh hồn” hay “tự ngã” thường hằng theo nghĩa ngoại đạo.