Thành Duy Thức Luận

Thành Duy Thức Luận là bộ luận then chốt của Pháp tướng tông (Duy thức tông), do ngài Huyền Trang biên dịch và tổng hợp tại Trung Hoa. Nội dung dựa trên Duy thức tam thập tụng — ba mươi bài kệ của luận sư Thế Thân — cùng phần chú giải của mười nhà luận sư Ấn Độ, trong đó lấy quan điểm của ngài Hộ Pháp làm trục chính.

Gốc từ: Tên Hán nghĩa là “luận thành lập (lẽ) duy thức”; Phạn ngữ Vijñaptimātratāsiddhi ghép vijñapti-mātratā (chỉ là sự biểu hiện của thức) và siddhi (thành tựu, chứng thành).

Bộ luận trình bày chi tiết về tám thức, đặc biệt là A-lại-da thức làm kho chứa chủng tử, cùng học thuyết ba tự tánh (biến kế sở chấp, y tha khởi, viên thành thật) và lộ trình chuyển thức thành trí. Đây là một trong những hệ thống phân tích tâm thức tinh vi bậc nhất của Phật giáo, ảnh hưởng sâu đến triết học và tâm lý học Phật giáo Đông Á.

Ví dụ: Luận giải thích vì sao thế giới ta kinh nghiệm “chỉ là thức biểu hiện” mà vẫn có vẻ thật, ví như cảnh trong mộng tuy không có vật thật mà người mộng vẫn thấy có.

Dễ nhầm: “Duy thức” không có nghĩa phủ nhận sạch trơn mọi sự vật thành hư vô; mà chỉ ra rằng mọi cảnh đều không lìa thức, nhằm phá chấp ngã–pháp chứ không rơi vào đoạn diệt.