Trí Khải
Đại sư đời Tùy, người sáng lập tông Thiên Thai, hệ thống hóa giáo pháp qua thuyết Nhất tâm tam quán và phán giáo ngũ thời bát giáo.
Trí Khải là một trong những đại sư có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Phật giáo Trung Hoa, sống vào đời Tùy, được tôn là tổ khai sáng tông Thiên Thai (tên gọi lấy theo núi Thiên Thai nơi Ngài hoằng pháp). Ngài nổi tiếng với tài giảng giải uyên áo và đã hệ thống hóa khối lượng kinh điển đồ sộ thành một giáo lý mạch lạc, lấy Kinh Pháp Hoa làm trung tâm.
Gốc từ: “Trí Khải” (智顗) — trí (trí tuệ) trong pháp danh; Ngài còn được hậu thế tôn xưng là Trí Giả đại sư (智者), nghĩa “bậc thầy có trí tuệ”.
Đóng góp lớn của Trí Khải gồm thuyết Nhất tâm tam quán (trong một tâm quán chiếu đồng thời ba lẽ không – giả – trung), tư tưởng Nhất niệm tam thiên (một niệm tâm bao hàm ba ngàn cõi pháp giới), và hệ thống phán giáo “ngũ thời bát giáo” sắp xếp các kinh theo trình tự thuyết pháp của Đức Phật. Các bộ luận lớn của Ngài đặt nền tảng lý luận vững chắc, ảnh hưởng cả sang Phật giáo Nhật Bản (Tendai) và Việt Nam.
Ví dụ: Phương pháp “chỉ – quán” (định và tuệ song tu) mà Trí Khải trình bày trở thành cẩm nang thiền tập cho nhiều thế hệ hành giả Đông Á.
Dễ nhầm: Trí Khải không phải người đầu tiên dịch Kinh Pháp Hoa, mà là người hệ thống hóa giáo nghĩa và lập tông phái dựa trên kinh ấy.