Bổn sư

Bổn sư (cũng viết “bản sư”) là từ tôn xưng chỉ vị thầy gốc, vị thầy căn bản của mình. Tùy ngữ cảnh, từ này có hai cách hiểu phổ biến nhưng đều mang ý “người thầy cội nguồn”.

Gốc từ: “Bổn” (bản) nghĩa là gốc, căn bản; “sư” là thầy. “Bổn sư” tức vị thầy gốc. Trong cách dùng rộng rãi nhất, Bổn Sư là tôn hiệu dành cho Đức Phật Thích Ca Mâu Ni — bậc thầy gốc của toàn thể Phật tử, đấng đã khai sáng giáo pháp mà chúng ta đang nương theo. Vì thế khi đảnh lễ, người ta thường niệm “Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật”.

Ở nghĩa thứ hai, “bổn sư” chỉ vị thầy trực tiếp của một người — thường là vị thầy đã làm lễ quy y, truyền giới, hoặc thế độ (cho xuất gia) cho mình. Trong tương quan này, người đệ tử gọi thầy của mình là bổn sư để bày tỏ rằng đây là vị thầy căn bản dẫn dắt đời sống tu học của họ. Cách dùng này nhấn mạnh mối liên hệ thầy–trò và lòng tri ân đối với người khai mở đạo cho mình.

Ví dụ: Khi một người đến chùa làm lễ quy y với một vị sư, từ đó về sau họ trân trọng gọi vị ấy là “bổn sư” của mình — như cách ta gọi người thầy đầu tiên đã dạy mình những bước đi căn bản trên đường đạo.

Liên hệ: Ở nghĩa thứ nhất, từ này gắn với Đức Thích Ca; ở nghĩa thứ hai, nó liên hệ với lễ quy y và tương quan thầy trò.

Dễ nhầm: Cần phân biệt hai nghĩa tùy hoàn cảnh: “Bổn Sư” trong câu niệm Phật là chỉ Đức Phật Thích Ca, còn “bổn sư của tôi” trong lời một Phật tử thường là chỉ vị thầy quy y trực tiếp — không nên lẫn lộn hai cách dùng.