Tào Sơn Bản Tịch
Thiền sư Trung Hoa đời Đường, đệ tử của Động Sơn Lương Giới, đồng sáng lập tông Tào Động.
Tào Sơn Bản Tịch là một vị Thiền sư Trung Hoa thời nhà Đường, đệ tử nối pháp của Động Sơn Lương Giới. Tên hai thầy trò — Động Sơn và Tào Sơn — ghép lại thành tên tông Tào Động, một trong năm nhà (ngũ gia) của Thiền tông Trung Hoa. Ngài trụ ở núi Tào Sơn, từ đó có danh hiệu này.
Gốc từ: “Tào Sơn” là tên ngọn núi nơi ngài hoằng hóa; “Bản Tịch” là pháp danh. “Tào Động” 曹洞 lấy chữ đầu địa danh của hai vị tổ ghép lại.
Đóng góp nổi bật của ngài là khai triển và hệ thống hóa giáo lý ngũ vị quân thần (năm vị thế chính - thiên, vua - tôi) mà thầy ngài đã gợi mở. Đây là một phương pháp dùng năm cấp độ tương quan giữa “chính” (lý, bản thể, chân như) và “thiên” (sự, hiện tượng, sai biệt) để trình bày tiến trình tu chứng và cái thấy viên dung giữa thể và dụng. Tông Tào Động về sau truyền sang Nhật Bản, trở thành một trong những dòng thiền lớn còn thịnh hành đến nay.
Liên hệ: phong cách Tào Động thường được tóm bằng tinh thần “mặc chiếu” — lặng lẽ soi sáng, chú trọng tọa thiền, khác với lối “khán thoại” dùng công án của dòng Lâm Tế.
Dễ nhầm: dễ lẫn lộn vai trò hai vị: Động Sơn Lương Giới là thầy và là người khởi xướng nền tảng, Tào Sơn Bản Tịch là trò khai triển; tên tông tuy ghép cả hai nhưng chữ “Tào” đứng trước theo lối gọi quen thuộc, không hàm ý trò cao hơn thầy.