Viên dung vô ngại
Cảnh giới Hoa Nghiêm trong đó mọi pháp dung thông trọn vẹn, không chướng ngại nhau.
Viên dung vô ngại là một cảnh giới và nguyên lý cốt lõi của tông Hoa Nghiêm (Trung Hoa), diễn tả thực tại trong đó mọi pháp tròn đầy, dung thông lẫn nhau mà không hề ngăn ngại. Đây là cách nhìn về vũ trụ như một mạng lưới tương tức, tương nhập.
Gốc từ: “Viên” (圓) là tròn đầy, trọn vẹn; “dung” (融) là hòa quyện, dung thông; “vô ngại” (無礙) là không chướng ngại. Gộp lại: các pháp tròn đầy hòa nhập, không cản trở nhau.
Tư tưởng này được khai triển qua giáo lý bốn pháp giới của Hoa Nghiêm, đặc biệt là sự sự vô ngại pháp giới — trong đó từng hiện tượng (sự) riêng lẻ đều dung nhiếp lẫn nhau, “một tức tất cả, tất cả tức một”. Lý này nói lên rằng mọi hiện tượng đều duyên khởi trùng trùng, không có pháp nào tồn tại cô lập; cái nhỏ chứa cái lớn, một hạt bụi cũng phản chiếu toàn thể pháp giới.
Ví dụ: Hình ảnh nổi tiếng minh họa cho lý này là lưới trời Đế Thích (Nhân-đà-la võng): một tấm lưới với vô số hạt ngọc, mỗi hạt phản chiếu tất cả các hạt còn lại, và sự phản chiếu ấy lồng vào nhau vô tận.
Dễ nhầm: “Viên dung vô ngại” không có nghĩa mọi sự vật trộn lẫn thành một khối đồng nhất, mất hết sai biệt. Trái lại, các pháp vẫn giữ tướng riêng (sự) mà đồng thời dung thông không ngại — sai biệt và viên dung cùng tồn tại.