Khẩn-na-la

Khẩn-na-la là một loài chúng sinh trong thần thoại Phật giáo: vị thần ca hát ở cõi trời, có hình người nhưng đầu mọc sừng (hoặc được mô tả nửa người nửa thú). Khẩn-na-la là một trong Thiên long bát bộ — tám nhóm chúng phi nhân thường nghe pháp và hộ trì Phật pháp.

Gốc từ: Phiên âm từ Sanskrit Kiṃnara, ghép từ kiṃ (gì, ý nghi vấn) và nara (người) — nghĩa gốc đại ý “đây có phải là người chăng?”, gợi tả hình dạng nửa giống người nửa khác lạ khiến người ta phân vân.

Khẩn-na-la thường được nhắc đến cùng Càn-thát-bà (Gandharva, thần âm nhạc): nếu Càn-thát-bà tấu nhạc thì Khẩn-na-la giỏi ca hát, cả hai phục vụ âm nhạc cho chư thiên, đặc biệt là trời Đế Thích. Việc tám bộ chúng này — gồm trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già — vân tập nghe Phật giảng cho thấy giáo pháp được muôn loài tôn kính, không riêng loài người. Hình tượng này xuất hiện nhiều trong kinh Đại thừa như Kinh Pháp Hoa.

Ví dụ: Trong các tranh tượng cổ, Khẩn-na-la đôi khi được khắc họa như những nhạc công thiên giới với dáng vẻ vừa thanh thoát vừa kỳ lạ, đang dâng tiếng hát cúng dường.

Dễ nhầm: Khẩn-na-la là loài “thần ca hát”, còn Càn-thát-bà là loài “thần tấu nhạc”; tuy thường đi đôi nhưng đây là hai bộ chúng khác nhau trong Thiên long bát bộ.