Tilopa

Tilopa (khoảng 988–1069) là một đại thành tựu giả (mahāsiddha) Ấn Độ, được tôn kính là vị sơ tổ của dòng truyền thừa Kagyu — một trong bốn trường phái lớn của Phật giáo Tây Tạng. Theo truyền thống, ngài là người khai mở mạch pháp truyền thừa: Tilopa → Naropa → Marpa → Milarepa, dòng pháp về sau định hình nên Kagyu.

Gốc từ: Tên Tilopa theo truyền thuyết gắn với tila (hạt mè, hạt vừng) trong tiếng Phạn, do giai thoại kể ngài từng sống bằng nghề giã mè; “Tilopa” được hiểu là “người (làm) mè”.

Trong lịch sử Phật giáo Kim Cương thừa, các đại thành tựu giả là những hành giả Mật tông đạt chứng ngộ cao, thường có lối sống và phương pháp giáo hóa khác thường, vượt khỏi khuôn khổ tu viện quy củ. Tilopa được xem là người tổng hợp và trao truyền những giáo pháp cốt tủy như Đại thủ ấn (Mahāmudrā) và các pháp tu Mật. Ngài được tôn là đã tiếp nhận giáo pháp từ nguồn cội tối thượng và trao lại cho Naropa, người sau này hệ thống hóa thành “Sáu pháp của Naropa”.

Trong thực hành: Dòng Kagyu đặc biệt chú trọng tu Đại thủ ấn và thiền định, xem mạch truyền thừa bắt nguồn từ Tilopa là cội nguồn tâm linh của mình.

Dễ nhầm: Nhiều giai thoại quanh Tilopa mang màu sắc huyền thoại và biểu tượng; nên hiểu chúng như ngôn ngữ tượng trưng của truyền thống Mật giáo về sự truyền tâm, hơn là sự kiện lịch sử có thể kiểm chứng từng chi tiết. Niên đại của ngài cũng chỉ là ước định.