Thạch Đầu Hy Thiên
Một vị Thiền sư lớn đời Đường, có ảnh hưởng sâu rộng và để lại bài kệ Tham Đồng Khế nổi tiếng.
Thạch Đầu Hy Thiên là một Thiền sư lớn sống vào đời Đường (Trung Hoa, thế kỷ thứ VIII). Ngài cùng với Mã Tổ Đạo Nhất được xem là hai mạch nguồn chính của Thiền Nam tông sau Lục Tổ Huệ Năng — phần lớn các dòng Thiền về sau đều quy về một trong hai vị này. Ngài là tác giả bài Tham Đồng Khế, một áng kệ cô đọng nói về sự dung thông giữa “lý” và “sự”, giữa cái chung và cái riêng.
Gốc từ: “Thạch Đầu” (石頭) nghĩa đen là “đầu tảng đá”. Tương truyền ngài dựng am tu trên một phiến đá lớn nên người đời gọi như vậy; “Hy Thiên” là pháp danh của ngài.
Vị trí của Thạch Đầu rất quan trọng trong lịch sử Thiền: từ pháp mạch của ngài về sau khai sinh các tông phái như Tào Động và Vân Môn, Pháp Nhãn. Phong cách của ngài thiên về chỉ thẳng tâm tánh, dùng lời ngắn gọn, sắc bén để cắt đứt vọng tưởng. Tham Đồng Khế với tư tưởng “sáng - tối nương nhau”, muôn pháp tuy khác mà vẫn một thể, trở thành bản văn được nhiều thiền viện tụng đọc.
Ví dụ: Khi học trò hỏi những câu trừu tượng, các Thiền sư dòng Thạch Đầu thường đáp bằng một hành động hoặc câu nói bất ngờ, buộc người hỏi tự quay về nhìn lại tâm mình thay vì lý luận.
Dễ nhầm: “Thiền Nam tông” ở đây chỉ dòng Thiền của Huệ Năng tại miền Nam Trung Hoa, không liên quan đến “Phật giáo Nam tông” (Theravāda). Đừng nhầm hai khái niệm trùng chữ này.