Na Lan Đà
Pāli: Nālandā · Sanskrit: Nālandā
Một trung tâm tu học Phật giáo lớn bậc nhất ở Ấn Độ cổ, nơi quy tụ hàng nghìn tăng sĩ và học giả từ nhiều xứ.
Na Lan Đà là một tu viện kiêm học viện Phật giáo nổi tiếng nằm ở vùng Ma Kiệt Đà (Magadha), miền bắc Ấn Độ, cách thành Vương Xá không xa. Từ một tinh xá ban đầu, nơi đây phát triển thành quần thể giảng đường, tăng phòng và thư viện đồ sộ, được nhiều triều vua bảo trợ. Na Lan Đà thu hút tăng sĩ và học giả từ khắp Ấn Độ cũng như Trung Á, Trung Hoa, Tây Tạng đến học.
Tại đây người ta học không chỉ giáo lý Phật giáo mà cả luận lý học, ngữ pháp, y học và nhiều ngành tri thức khác, nên Na Lan Đà thường được xem là một trong những trung tâm giáo dục có tổ chức quy củ sớm của thế giới. Nhiều luận sư lớn của Duy thức tông và Trung quán tông từng giảng dạy hoặc tu học ở đây, khiến nơi này trở thành cái nôi của tư tưởng Đại thừa.
Ví dụ: Pháp sư Huyền Trang đời Đường, sau hành trình sang Ấn Độ thỉnh kinh, đã lưu lại Na Lan Đà tu học nhiều năm, theo học các bậc thầy đương thời và ghi chép tường tận quy mô nơi này trong “Đại Đường Tây Vực ký”. Nhờ đó hậu thế có hình dung rõ về sinh hoạt học thuật tại đây.
Liên hệ: Truyền thống học thuật Na Lan Đà ảnh hưởng sâu rộng đến Phật giáo Tây Tạng, vốn xem mình kế thừa dòng học của các luận sư nơi này.
Dễ nhầm: Có người nghĩ Na Lan Đà chỉ là một ngôi chùa thông thường. Thực ra đây là một tổ hợp tu viện - học viện lớn, một định chế giáo dục lâu đời chứ không phải một cơ sở thờ tự đơn lẻ.