Thập huyền môn
Mười cửa pháp nhiệm mầu của tông Hoa Nghiêm, diễn bày lý sự sự vô ngại và sự dung nhiếp trùng trùng của vạn pháp.
Thập huyền môn là mười “cửa nhiệm mầu” do các tổ sư tông Hoa Nghiêm lập ra nhằm diễn giải cảnh giới sự sự vô ngại pháp giới — chân lý cốt lõi của Kinh Hoa Nghiêm rằng mọi sự vật, hiện tượng dung thông, nhiếp nhập lẫn nhau không chướng ngại. Mười cửa này là mười góc nhìn bổ sung cho nhau để hiển bày cùng một thật tướng trùng trùng duyên khởi của vũ trụ.
Gốc từ: “Thập huyền môn” (十玄門) — thập (mười), huyền (huyền diệu, sâu kín), môn (cửa pháp); nghĩa “mười cửa pháp huyền diệu”.
Thập huyền môn minh họa các nguyên lý như: một nhiếp nhiều và nhiều nhiếp một, lớn nhỏ dung chứa nhau, mọi pháp đồng thời tương ứng viên dung, một hạt bụi chứa cả pháp giới… Tất cả đều phát triển từ giáo lý duyên khởi đẩy đến cực điểm: vì vạn pháp nương nhau mà thành nên không pháp nào tách rời, mỗi pháp phản chiếu toàn thể. Đây là đỉnh cao lý luận của Hoa Nghiêm, thường được trình bày cùng tư tưởng “lý sự vô ngại” và “sự sự vô ngại”.
Ví dụ: Hình ảnh “lưới trời Đế Thích” (nhân-đà-la võng) với vô số viên ngọc phản chiếu lẫn nhau là ẩn dụ nổi tiếng minh họa thập huyền môn: mỗi viên ngọc hiện bóng tất cả viên còn lại.
Dễ nhầm: Thập huyền môn không phải mười bậc tu chứng tuần tự, mà là mười cách quán chiếu cùng một thực tại viên dung; chúng song hành chứ không xếp thứ bậc cao thấp.