Khinh an
Pāli: passaddhi · Sanskrit: praśrabdhi
Trạng thái thân và tâm trở nên nhẹ nhõm, êm dịu, lìa khỏi sự thô nặng, thường khởi lên khi tâm dần lắng vào định.
Khinh an là một tâm sở thiện khiến thân và tâm trở nên nhẹ nhàng, an ổn, mềm mại, dứt trừ trạng thái thô nặng, cứng cỏi, bồn chồn. Khi tâm dần buông bỏ các triền cái và đi vào định, khinh an khởi lên như một dấu hiệu của sự an tịnh nội tâm; nó vừa làm dịu cảm thọ, vừa làm cho tâm dễ uốn nắn trong tu tập.
Gốc từ: Hán–Việt khinh là “nhẹ”, an là “yên ổn”. Pāli passaddhi nghĩa là “sự lắng dịu, tĩnh lặng, khinh an”.
Trong giáo lý, khinh an được kể là một trong bảy giác chi (thất bồ-đề phần), đứng sau hỷ và trước định. Tiến trình thường được mô tả: khi hỷ (niềm vui pháp) phát sinh, thân tâm được khinh an; nhờ khinh an mà sinh lạc; nhờ lạc mà tâm định. Như vậy khinh an là chiếc cầu nối quan trọng đưa từ trạng thái phấn khích sang trạng thái tĩnh lặng sâu của thiền định. Trong A-tỳ-đàm, nó còn được chia thành “thân khinh an” và “tâm khinh an”.
Trong thực hành: Người ngồi thiền có thể cảm nhận khinh an như cảm giác thân thể nhẹ bỗng, hơi thở êm, tâm thôi xao động — đó là điều kiện thuận lợi để vào định, nhưng không phải mục đích cuối cùng.
Dễ nhầm: Khinh an không phải là buồn ngủ hay trạng thái lờ đờ; trái lại nó tỉnh táo, trong sáng mà nhẹ nhàng. Cũng đừng chấp thủ cảm giác dễ chịu của khinh an mà sinh tham, vì điều đó cản trở định tiến sâu hơn.