Xả vô lượng

Xả vô lượng là một trong Tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn) — bốn trạng thái tâm cao đẹp mà người tu hướng tới: từ, bi, hỷ, xả. Xả vô lượng là tâm bình đẳng, thản nhiên, không thiên vị, không dao động trước mọi chúng sinh và mọi cảnh ngộ thuận nghịch — không vì người thân mà nghiêng, không vì kẻ ghét mà lệch, giữ được sự quân bình an tĩnh giữa khen chê, được mất, vui khổ.

Gốc từ: Xả (捨) là buông, bỏ, không bám giữ; vô lượng (無量) là không thể đo lường, rộng lớn không giới hạn. Tiếng Pāli upekkhā / Phạn upekṣā nghĩa là sự nhìn ngắm quân bình, thái độ trung hòa, không nghiêng lệch.

Trong Tứ vô lượng tâm, xả thường được đặt sau cùng và có vai trò làm cho ba tâm trước (từ, bi, hỷ) được quân bình, không rơi vào lệch lạc: lòng từ bi mà thiếu xả dễ thành dính mắc, sầu khổ theo đối tượng; có xả thì thương yêu mà vẫn sáng suốt, vững vàng. Xả cũng là một chi của Thất giác chi và là biểu hiện của tâm định tĩnh, trí tuệ.

Trong thực hành: Hành giả rải tâm xả đến mọi chúng sinh với quán niệm rằng mỗi người là chủ nhân và thừa kế nghiệp của chính mình, nhờ đó giữ được sự bình thản trước những điều mình không thể đổi thay.

Dễ nhầm: “Xả” trong xả vô lượng không phải là lạnh lùng, dửng dưng, mặc kệ hay thờ ơ vô cảm. Đó là sự bình đẳng đầy hiểu biết và thương yêu, vẫn quan tâm nhưng không bị cuốn theo; khác hẳn thái độ vô tâm bỏ mặc người khác.