Xả vô lượng tâm

Xả vô lượng tâm là một trong Tứ vô lượng tâm (từ, bi, hỷ, xả) - bốn phẩm tâm cao thượng mà người tu trải rộng đến vô lượng chúng sinh. “Xả” ở đây là tâm bình đẳng, buông xả, an nhiên không thiên vị, giữ được sự quân bình trước mọi cảnh thuận nghịch, được mất, khen chê.

Gốc từ: Pāli upekkhā / Sanskrit upekṣā, từ upa (gần, trên) + căn īkṣ (nhìn), nghĩa đen là “nhìn xuống một cách bình thản, quan sát không xao động”. Hán dịch “xả” (捨) là buông bỏ, bình đẳng. “Vô lượng” chỉ phạm vi trải tâm không giới hạn.

Xả là phẩm chất giữ cho từ, bi, hỷ không rơi vào lệch lạc: thương mà không dính mắc, mừng mà không vướng bận. Nó cũng là một thiền chi quan trọng và liên hệ mật thiết với trạng thái định sâu. Khác với sự lãnh đạm vô cảm, xả là sự quân bình tỉnh thức, đặt nền trên trí tuệ thấy rõ nghiệp duyên của mỗi chúng sinh.

Trong thực hành: Hành giả rải tâm xả bằng cách quán “chúng sinh là chủ nhân của nghiệp mình”, nhờ vậy giữ tâm bình thản, không thiên ái người thân, không ghét bỏ kẻ oán.

Dễ nhầm: Tâm xả dễ bị nhầm với lãnh đạm, dửng dưng hay mặc kệ. Xả chân chính không phải vô cảm, mà là sự an tĩnh bình đẳng có gốc từ trí tuệ và lòng từ; nó tích cực, không phải thờ ơ.