Sắc pháp

Sắc pháp là nhóm các pháp thuộc vật chất, gồm những gì có hình tướng, có tính ngăn ngại và biến hoại. Trong cách phân loại của Phật học, sắc pháp đứng đối với tâm pháp và tâm sở, cùng tạo nên bức tranh phân tích toàn bộ các pháp.

Gốc từ: Rūpa trong Pāli–Phạn nghĩa gốc là “hình sắc, cái bị biến hoại”, từ căn ngữ chỉ sự “bị hư hoại, đổi khác”; Hán dịch “sắc” (色) cũng mang nghĩa hình tướng, màu sắc.

Theo hệ thống Bách pháp của Duy thức, sắc pháp gồm mười một loại: năm căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân), năm trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc), và vô biểu sắc (pháp xứ sở nhiếp sắc — loại sắc vi tế không biểu lộ ra ngoài). Sắc pháp được cho là do bốn đại (đất, nước, lửa, gió) và các sắc nương theo bốn đại hợp thành. Trong ngũ uẩn, “sắc uẩn” chính là phương diện vật chất của thân tâm.

Ví dụ: Con mắt (nhãn căn) và hình ảnh được thấy (sắc trần) đều thuộc sắc pháp; còn sự nhận biết hình ảnh ấy lại thuộc tâm pháp.

Dễ nhầm: “Sắc” trong “sắc pháp” nghĩa là vật chất nói chung, không chỉ riêng màu sắc hay sắc đẹp; cũng đừng nhầm với chữ “sắc” trong câu “sắc tức thị không”, vốn cùng từ nhưng được dùng để chỉ toàn bộ sắc uẩn.